| Ư mật là sự cảm nhận một cách trực tiếp của tâm. Đó là cái tâm thuần túy, không bị chi phối bởi các kiến thức, không phải cái tâm suy nghĩa có đối tượng, mà tâm ấy nguyên vẹn đơn sơ cảm nhận trực tiếp thực tại vô ngă, thực tại vô ngă ấy được cảm nhận qua nhiều khía cạnh khác nhau. Thế giới tâm là một, Duy thức học gọi là thế giới tánh cảnh. Tâm nhận thức trực tiếp những ǵ đang diễn ra như thường nói: "Đương thể tức không". Đó là thực tại được cảm nhận một cách tích cực.
Thực hành tantra (nghi thức) là tạo thế cân bằng ḥa điệu của thân tâm, rồi tạo mối quan hệ hay sự nối tiếp thân khẩu ư các vị tương ứng với Tam mật của Phật, Phật cũng chính là vũ trụ thân. Đó là sự thể hiện ḥa điệu giữa con người và vũ trụ. Sự gia tŕ Tam mật của Phật sẽ nhập vào Tam mật của ta. Đó gọi là Tam mật tương ưng hay Tam mật du già.
C- Kết luận
Những ǵ được tŕnh bày về Mật tông ở trên chỉ là những nét phác họa sơ sài, c̣n nghĩa lư bí mật, phương pháp thực hành tantra của Mật tông th́ phức tạp vô cùng, cần phải nghiên cứu sâu rộng và hành tŕ nghiêm túc may ra mới có cái nh́n chính xác và đầy đủ.
Triết lư của Mật tông là triết lư của Bát nhă Ba la mật (Prajnăpàramità) và giáo lư Hoa Nghiêm cộng với Duy thức học. Sự phối hợp giáo lư siêu nghiệm với h́nh thức ấn, chú, mandala... là một sự kết hợp đặc biệt. Vũ trụ, thế giới, con người, vạn vật... đều mang một giá trị thiêng liêng đối với một hành giả Mật tông. Nếu nh́n phớt qua các biểu tượng và nghi quỹ của Mật tông có vẻ như sự thành tín sơ khai hoặc mê tín, nhưng chính thái độ tinh thần được thể hiện qua nghi quỹ ấy lại là hiển lộ mối liên hệ giữa tinh thần và vật chất, giữa con người và vũ trụ với những năng lượng vô cùng tận. Các biểu tượng Mật tông rất dễ bị ngộ nhận và phê phán, tuy nhiên khi lặn sâu vào biển tâm, ta mới khám phá ra được tác dụng và ư nghĩa của chúng, chúng là những phương tiện diễn đạt những kinh nghiệm tâm linh sâu sắc nhất của hành giả.
 |