[ThuThao]

Khi gặp thảm hoạ hay điều không may, chắc chắn chúng phải đến - điều rất hữu ích là nên so sánh với một biến cố khác hoặc nhớ lại một trường hợp tương tự hay tệ hại hơn đã từng xảy ra nếu không phải của chính ta thì là của người khác trước đây. Nếu ta có thể chuyển đưa tầm nhìn ra khỏi bản ngã và hướng về người khác ta sẽ kinh nghiệm được một kết quả giải thoát. Có điều là khi lo nghĩ đến chính ta nhiều quá, sẽ dẫn đến sự phóng đại nỗi đau khổ của mình. Trái lại, khi chúng ta nhìn nó qua liên hệ với nỗi khổ của người khác, chúng ta bắt đầu nhận ra, nói một cách tương đối, nó chẳng phải là không thể chịu đựng nổi. Điều này giúp ta duy trì được sự an lạc trong tâm dễ dàng hơn khi ta chỉ tập trung riêng về vấn đề của mình mà quên hết tất cả các điều khác.

Theo kinh nghiệm của chính cá nhân tôi, ví dụ như khi tôi nghe những tin tức xấu về Tây Tạng - rất buồn và quá thường xuyên - phản ứng tự nhiên tức thời của tôi là một nỗi buồn lớn lao. Tuy nhiên, khi đặt vào khuôn khổ và tự mình nhắc nhở đến điều thiết yếu của con người là cần tình thương, sự tự do, chân lý và công bằng phải luôn luôn được đề cao, tôi thấy mình có thể chịu đựng khá tốt. Những cảm xúc giận dữ không đè nén được vốn chẳng làm gì hơn ngoài việc đầu độc tâm hồn, rách nát con tim và suy nhược ý chí, thường rất ít khi trổi dậy cho dù trước các tin tức tệ hại nhất.

Cũng nên nhớ rằng, thời điểm đạt đến trí tuệ và nội lực cao nhất thường cũng là lúc ta gặp khó khăn nhất. Với nhận thức đúng đắn, ở đây một lần nữa, ta thấy sự quan trọng tối thượng của việc phát triển một thái độ tích cực – kinh nghiệm đau khổ có thể mở mắt ta trước thực tế. Chẳng hạn như, kinh nghiệm bản thân tôi về cuộc đời của một người tị nạn giúp tôi nhận biết rằng những nghi thức bất tận như là một phần quan trọng trong cuộc sống của tôi ở Tây Tạng thực ra chẳng mấy cần thiết.

Chúng ta cũng nhận thấy rằng sự quả quyết và đức tính tự tin có thể phát triển cũng như lòng can đảm được tăng cường hơn nhờ kết quả của sự khổ đau. Điều này có thể thấy trong thế giới xung quanh chúng ta. Nơi cộng đồng tỵ nạn chẳng hạn, trong số những người còn sống sót của các năm lưu vong đầu tiên, tôi được biết nhiều người mặc dù họ gặp khổ đau khủng khiếp, nhưng lại là những con người có niềm vui vô cùng và tinh thần mạnh mẽ nhất.

Trái lại, chúng ta cũng thấy có một số người khi phải đối đầu với các nghịch cảnh tầm thường, mặc dù họ có đủ mọi thứ, nhưng lại đánh mất hy vọng và còn đâm ra tuyệt vọng. Lòng tham, tự nhiên muốn giàu có đã làm chúng ta hư hỏng. Kết quả chúng ta thấy là dần dần nó khiến ta không dễ dàng chịu đựng nổi các vấn đề khó khăn mà bất cứ ai thỉnh thoảng cũng phải đối phó.

Bây giờ chúng ta thử xét đến các sự chọn lựa có thể chịu đựng được khi ta gặp phải vấn đề khó khăn đặc biệt. Theo một cực đoan này ta có thể tự cho phép mình đắm chìm trong đó. Ở một cực đoan khác, đơn giản chúng ta chỉ cần tổ chức đi ăn ngoài trời hay nghỉ hè và quên hẳn nó đi. Thứ ba là khả năng trực tiếp đối đầu với tình trạng khó khăn ấy. Điều này bao gồm cả việc khảo sát, phân tích, xác định nhân quả và tìm phương cách để giải quyết vấn đề.

Mặc dù cách thứ ba đôi lúc khiến chúng ta phải chịu đau đớn thêm trong một thời gian ngắn, nhưng kỳ thực rõ ràng là nó thích hợp để ta chọn lựa hơn hai cách kia. Nếu ta cố tránh hay từ chối một vấn đề bằng cách quay lưng bỏ quên nó hoặc uống rượu hay sử dụng ma tuý và ngay cả dùng hình thức ngồi thiền hay cầu nguyện như phương tiện để trốn thoát trong lúc còn có cơ hội giải cứu ngắn hạn, như vậy thì vấn đề vẫn còn đó.

Đường lối như trên chỉ cốt lẫn tránh chứ không giải quyết được việc gì. Một lần nữa, sự nguy hại sẽ được thêm vào ở vấn đề đầu tiên, và tiếp theo là tinh thần và cảm xúc bất an. Các sự phiền não của lo lắng, sợ hãi và nghi ngờ lại tăng trưởng hơn. Cuối cùng, điều này có thể dẫn đến sự tức giận và tuyệt vọng với mọi nỗi khổ đau cho chính ta và người khác.
Hãy tưởng nghĩ một tai nạn xảy ra cho một người bị bắn vào bụng. Sự đau đớn thực khủng khiếp. Chúng ta nên làm gì? Dĩ nhiên chúng ta cần phải chịu đựng việc giải phẩu để lấy viên đạn ra. Điều này càng làm vết thương đau nhức hơn. Nhưng ta phải vui vẻ chấp nhận việc đó hầu khắc phục vượt qua vấn đề căn bản. Tương tự cho sự nhiễm độc hay một tổn hại lớn lao khiến ta mất tay hoặc chân để bảo vệ mạng sống.

Nhưng lần nữa hẳn nhiên ta phải chuẩn bị tinh thần chấp nhận sự ít đau đớn hầu tránh được nỗi khổ lớn hơn của cái chết. Chỉ là việc thường tình khi ta tự nguyện chịu đựng sự khổ sở nhằm mục đích để tránh một tình trạng tệ hại quá mức. Tôi cũng nhận thấy rằng điều ấy không phải luôn luôn dễ dàng quyết định. Khi lên sáu hoặc bảy tuổi, tôi bị chích ngừa bệnh đậu. Nó thực sự rất đau khiến tôi đâm ra nghi ngờ khi nghe người ta bảo rằng cơn đau ấy chẳng ăn nhằm gì nếu so sánh với chính căn bịnh hiểm nghèo đó. Nỗi đau nhức kéo dài đến mười ngày và hiện nay kết quả trên cánh tay tôi vẫn còn bốn cái sẹo lớn!

Nếu viễn tượng đối đầu với nỗi khổ hiện ra trước mặt đôi lúc có vẻ như đe doạ, nhưng chúng ta nên nhớ rằng trong thế giới chúng ta đang trải qua những kinh nghiệm của sự sống, không có gì là thường còn. Tất cả vạn vật đều biến đổi và đang tiến dần đến cảnh hoại diệt. Cũng thế, như trong sự diễn tả về cuộc sống thực tại mà tôi đã từng trình bày, chúng ta đã hoàn toàn sai lầm nếu bảo rằng kinh nghiệm đau khổ hay hạnh phúc có thể đến từ một nguyên nhân duy nhất.

Trái lại theo lý thuyết Nhân Duyên sinh mọi vật hình thành đều do tổng hợp của nhiều nhân và duyên. Nếu không phải vậy, thì khi ta tiếp xúc với điều gì tốt tự động ta sẽ thấy vui và khi tiếp xúc với điều xấu ta sẽ thấy buồn. Nguyên nhân của sự hạnh phúc và khổ đau như thế quá dễ nhận và cuộc đời quá ư là giản dị. Chúng ta có lý do chính đáng để kết thân với một hạng người hay sự vật hoặc sự kiện nào đó và giận ghét hay tránh xa các thứ khác. Nhưng đó lại không phải là hiện thực.

Cá nhân tôi nhận thấy các lời khuyên về sự khổ của vị thánh hiền Ấn Độ, ngài Tịch Thiên (Shantideva) thực rất hữu ích. Ngài dạy rằng điều căn bản là khi chúng ta đối đầu với bất cứ sự khó khăn nào, đừng để chúng làm chúng ta tê liệt. Nếu bị như vậy, ta đã rơi vào nguy cơ hoàn toàn bị chúng tràn ngập khống chế. Ngược lại, hãy sử dụng các khả năng đặc biệt để khảo sát bản chất của vấn đề. Nếu nhận thấy rằng chúng ta có thể giải quyết được nó bằng cách này hay cách khác thì ta khỏi cần phải bận tâm. Điều hợp lý là ta nên dốc toàn năng lực để hành động cho có kết quả.
Mặc khác, nếu ta thấy bản chất của vấn đề không tìm ra giải pháp thì ta sẽ không cần phải lo lắng nữa. Nếu tình trạng không thể thay đổi thì sự lo buồn chỉ càng làm tê hại thêm mà thôi. Đặt ra ngoài phạm vi của nền triết lý về cực điểm của một loạt tư duy phức tạp, tư tưởng của ngài Tích Thiên (Shantideva) trình bày sự giản dị hoá. Nhưng vẽ đẹp của những lời dạy nằm chính ở phẩm chất giản dị đó. Và không ai có thể tranh luận gì thêm trước ý nghĩa trong sáng của nó.

Nơi đây, chúng ta sẽ không đi sâu vào vấn đề đau khổ có chủ đích thực tế nào đó. Nhưng nếu kinh nghiệm đau khổ nhắc nhở chúng ta nghĩ tới điều các người khác phải chịu đựng thì nó đóng góp như lời giáo huấn mạnh mẽ khuyên ta thực hành tâm từ bi và kiềm chế đừng gây khổ đau cho kẻ khác. Và trong phạm vi khởi dậy được lòng thương cảm và giúp ta nghĩ đến tha nhân, đau khổ có thể góp phần như một nền tảng của từ bi và tình thương.

Tôi xin nhắc thí dụ về vị tu sĩ kiêm học giả Tây Tạng đã bị tù hơn hai mươi năm và chịu đựng sự ngược đãi khủng khiếp nhất kể cả tra tấn sau khi đất nước tôi bị Trung Cộng xâm chiếm. Trong thời gian đó các đệ tử của ông trốn thoát được thường cho tôi biết rằng, các lá thư ông viết từ trại giam lén gửi ra ngoài đều chứa đựng các lời giảng dạy về tình thương và lòng từ bi sâu xa nhất mà họ chưa từng bao giờ đọc thấy. Trong nghịch cảnh khổ đau, dù có năng lực biến thành nguồn hận thù và tuyệt vọng, cùng lúc cũng có khả năng biến thành nguồn phát triển tinh thần. Kết quả ra sao, thế này hay thế khác tuỳ thuộc vào sự đáp ứng của chúng ta.

Source: VietBao Daily Online - Tin Hàng Ngày - �ạo �ức Và Khổ �au �ức �ạt Lai Lạt Ma