[LeHang]

Tuy nhiên đối với những người căn cơ bình thường như chúng ta (xin lỗi chư tôn đức) thì chữ nghĩa và khái niệm vẫn có vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn cho chúng ta trên con đường đi đến chổ đạt được kinh nghiệm tâm linh. Do vậy, chúng ta phải học hỏi, phân tích nhiều triết thuyết khác nhau để có thể quyết định một triết thuyết cụ thể nào có thể giúp cho chúng ta một cách tốt đẹp nhất trong việc thanh lọc thân tâm và phát triển những phẩm chất cao quý đang tiềm tàng trong bản thân của chúng ta. Chúng ta không cần phải chỉ trích người khác vì triết thuyết mà họ ham thích không giống với triết thuyết mà chúng ta đang ham thích. Mặc dù chúng ta có thể thảo luận và thậm trí tranh luận về mặt triết học với nhau để chỉ ra những điểm không nhất quán của triết thuyết nầy và nêu ra những phẩm chất tốt đẹp của triết thuyết kia. Nhưng làm như vậy không có nghĩa là chúng ta khinh thị những người tin vào triết thuyết nầy hay triết thuyết kia.

Theo quan điểm Phật Giáo thì sự đa dạng phong phú của triết thuyết là có lợi lạc. Vì sao? Vì không phải ai cũng thấy sự vật một cách giống nhau. Con người ta có trình độ khác nhau, cảm thức khác nhau, tánh khí khác nhau nên nếu có nhiều dạng nhiều loại tôn giáo khác nhau cùng hiện diện thì thật là lợi lạc. Nhờ vậy người ta có thể chọn lựa tôn giáo nào thích hợp với cá nhân mình nhất mà tin theo và hành trì. Thật là khủng khiếp nến tưởng tượng ra tình trạng mà tất cả mọi người trên thế giới nầy đều phải chấp nhận một khuôn mẩu tôn giáo nhất định nào đó và tất cả mọi người đều phải suy nghĩ giống y nhau theo khuôn mẩu của một triết thuyết nào đó. Thật ra, điều tưởng tượng trên là không thể có. Đức Đạt-lai Lạt-ma có nói:

Tôi nghĩ rằng có nhiều dạng tín ngưỡng khác nhau là hữu ích. Đó là một sự sung túc và giàu có, con người có nhiều hình thức thể hiện, nhiều cách thức trình bày khác nhau về luân lý đạo đức. Cứ nhớ trong đầu rằng con người trên thế gian thật là đông đảo, thật là nhiều dạng, nhiều hạng, nhiều tâm tư, nhiều tính cách khác nhau, nhiều cảm thức khác nhau thì chúng ta sẽ thấy rằng có nhiều dạng tín ngưỡng khác nhau nhiều dạng tôn giáo khác nhau là hữu ích.

Đối Thoại Giữa Các Tôn Giáo

Ở Âu Châu, Bắc Mỹ và Úc Châu những con số những cuộc đối thoại giữa các tôn giáo đang có chiều hướng gia tăng. Khi Đức Đạt-lai Lạt-ma đã đi Âu Châu thì Ngài đã làm thượng khách được tòa thánh Vatican mời đến thăm viếng. Một giám mục Tin Lành (Episcopalian) cao cấp đã giới thiệu Đức Đạt-lai Lạt-ma cho thính giả của ông ta tại Đại Giáo Đường Westminster vào năm 1985. Những nhà sư Tây-tạng và ni cô Tây-tạng đã đến viếng thăm những tu viện Gia-tô Giáo ở Hoa-kỳ; những tu sĩ và nữ tu sĩ thuộc giáo hội Gia-tô Giáo Hoa-kỳ ngược lại đã đến và đang tu học tại những tu viện Phật Giáo Nhật-bản. Trong nội bộ Phật Giáo hiện nay cũng đã có những cuộc hội nghị và hội thảo mang tầm vóc quốc tế. Những cuộc hội họp nầy được đại diện của tất cả các truyền thống, các tông phái, các sơn môn Phật Giáo trên thế giới tham dự. Trên đây chỉ nêu ra một vài sự kiện điển hình chứ thật ra còn nhiều sự kiện mang tính chất toàn cầu như thế đã diễn ra (mà người viết không được thông tin).

Mặc dầu ngày nay sự kiện các nhà lãnh đạo của những tôn giáo lớn trên thế giới họp mặt và học hỏi lẫn nhau là một sự kiện góp phần cực kỳ quan trọng vào nền hòa bình của thế giới. Chúng ta cũng nên ý thức rằng đối với những người tu học bình thường như chúng ta (xin lỗi chư tôn đức) thì việc gặp gỡ và học hỏi với những người đang tu theo tôn giáo khác cũng quan trọng không kém. Những cuộc hội thoại giữa các tôn giáo không những giúp cho chúng ta có thể cùng nhau cầu nguyện, thiền quán và chia xẽ kinh nghiệm về sự an lạc nội tâm; những cuộc hội thoại giữa các tôn giáo còn giúp cho chúng ta tránh được sự mê tín, hóa giải những sự hiễu lầm nhau và làm tan đi sự sợ sệt đối với nhau.[3]

Khi chúng ta tiếp xúc nhiều, bàn luận nhiều với những người thuộc tôn giáo khác thì chúng ta sẽ có được sự hiễu biết tốt hơn về cơ chế hoạt động của tâm hồn con người, chúng ta sẽ có được sự hiễu biết tốt hơn về phương thức để truyền đạt cho người nghe thuộc một hệ thống tâm thức tôn giáo khác sao cho trùng với phương thức mà chính người đó dùng để nắm bắt vấn đề. Tâm hồn của chúng ta trở nên linh hoạt hơn và chúng ta có thể vượt qua những lời mà người khác dùng để diễn đạt để nắm bắt được những ý nghĩ mà người đó muốn diễn đạt. Nếu chúng ta nghe một tu sĩ của Gia-tô Giáo đã tu trên 50 năm kể cho nghe về những tầng bậc khác nhau trên con đường tu tiến và những chướng ngại khó khăn mà bản thân vị ấy đã vượt qua thì chúng ta sẽ thấy rằng câu chuyện của vị tu sĩ ấy có nhiều điểm tương đồng song song với quá trình tu tập thuộc Phật Giáo của chúng ta. Điều nầy rất có thể sẽ khiến cho chúng ta có thêm sức tinh tấn để vượt qua những thời kỳ khó khăn của chính chúng ta trong quá trình tu tập.

Nếu chúng ta có điều kiện nói chuyện với một giáo sĩ Do-thái Giáo, thì chúng ta sẽ vô cùng kinh ngạc khi biết được rằng một số phương thức lễ nghi của Do-thái Giáo cổ đại lại rất giống với những phương thức lễ nghi của Phật Giáo. Nếu chúng ta đọc một số sách về phương pháp quán chiếu của Thiên Chúa Giáo thì chúng ta có thể nhận ra nhiều điểm tương tự với ‘tổ sư thiền’ của Phật Giáo Tây-tạng. Những điều như thế sẽ giúp cho chúng ta nhận chân được cả sự đa dạng và sự nhất thể trong tư tưởng mang tính chất tôn giáo của loài người.

Nhận chân được tôn giáo và tín ngưỡng của người ngoại đạo không hề làm bất ổn và nguy hiểm cho việc tinh tấn hành trì những pháp môn của người theo Phật Giáo. Ngược lại, khi mà chúng ta có thể nhìn xuyên qua ngôn ngữ và khái niệm để nắm bắt được điều mà ngôn ngữ và khái niệm muốn diễn đạt, khi mà chúng ta có thể vượt qua được những sự khác biệt hời hợt bên ngoài để nắm bắt được một mục đích tối hậu sâu xa bên trong thì khã năng trí tuệ và tâm lượng từ bi của chúng ta sẽ phát triển. Khi ấy, niềm tin của chúng ta đối với ngôi Tam Bảo càng ngày càng tăng trưởng.[4]

***

(Phóng dịch từ nguyên tác tiếng Anh "Taming the Monkey Mind" của Thubten Chodron)

***

GHI CHÚ

[1] Đã cắt đoạn sau đây ra:

Những lời dạy mà tôi đã được nghe trong khóa thiền đầu tiên đã làm thay đổi cuộc đời tôi rất sâu sắc. Những lời dạy đó gây ấn tượng mạnh trong lòng tôi không phải là vì đó là những lời Đức Phật dạy mà vì đó là những lời dạy có ý nghĩa lớn. Tôi chẳng để tâm đến việc người nào đã dạy như vậy, tôi cũng chẳng để tâm tới việc lời dạy đó thuộc về tôn giáo nào, tôn giáo đó tên gì. Tại sao vậy? Tại vì điều mà tôi cảm kích thật sự là nghĩa lý tốt đẹp của lời dạy đó và giá trị to lớn của lời dạy đó trong đời sống hằng ngày của tôi.

Cái thuở đầu tiên đó, tôi không hề biết những danh từ to lớn, những tên gọi ấn tượng như Đại Thừa, Nguyên Thủy... Thật ra, tôi chẳng màng đến danh từ nào cả. Cái thuở đầu tiên đó tôi cũng chẳng hiễu những danh từ chỉ cho các giáo phái của Phật Giáo Tây Tạng như Nyingma, Kargyu, Gelu and Sakya. Thiền Tông, Tịnh Độ Tông, Mật Tông, Kim Cang Thừa đối với tôi lúc ấy chỉ là những danh từ, những tên gọi. Đến ngày hôm nay tôi cảm thấy không dễ chịu khi bị người ta hỏi, "Chị đi theo thừa nào vậy?". Tôi cũng cảm thấy không dễ chịu khi có người hỏi tôi "Chị đi theo tông nào vậy?". Tại sao tôi không cảm thấy dễ chịu? Tại sao tôi cảm thấy khó chịu khi có ai đó hỏi những câu hỏi đại loại như thế? Tại vì trong lòng của tôi thì tôi chỉ là một con người chỉ thuần túy là một con người trong muôn vạn con người đang tìm cầu hạnh phúc và tìm cách để cho đời sống của tôi có ý nghĩa và có lợi lạc cho những người khác. Như thế là đủ.

{2} Đã cắt đoạn sau đây ra:

Chúng ta có thể diễn đạt hay biểu lộ và thực hiện sự sáng suốt và lòng thương yêu nầy mà không cần phải vận dụng đến những từ ngữ cao siêu trong nền triết học Phật Giáo.

{3} Đã cắt đoạn sau đây ra:

"Chính bản thân tôi đã có được nhiều lợi ích qua những cuộc bàn luận với những người thuộc tôn giáo khác. Tôi đã có được sự hiễu biết tốt hơn về cơ chế hoạt động của tâm hồn con người, tôi đã có được sự hiễu biết tốt hơn về phương thức để truyền đạt cho người nghe sao cho trùng với phương thức mà chính người nghe dùng để nắm bắt vấn đề. Tâm hồn của tôi trở nên linh hoạt hơn và tôi có thể vượt qua những lời mà người khác dùng để diễn đạt để nắm bắt được những ý nghĩ mà người đó muốn diễn đạt. Tôi cũng đã tiếp thu được một số hướng dẫn tuyệt diệu. Khi đó một nữ tu sĩ bề trên của Gia-tô Giáo đã tu trên 50 năm kể cho tôi nghe về những tầng bậc khác nhau trên con đường tu tiến mà bản thân bà ta đã trải qua và những chướng ngại khó khăn mà bản thân bà ta đã vượt qua. Tôi khám phá ra rằng trong câu chuyện của bà có nhiều điểm tương đồng song song với quá trình tu tập thuộc Phật Giáo. Điều nầy khiến cho tôi, một nữ tu sĩ trẻ tuổi hơn, có thêm đởm lực để vượt qua những thời kỳ khó khăn của quá trình tu tập."

Một lần khác tôi đối thoại với một nữ giám mục dòng Bap-tít và chúng tôi đã so sánh những kinh nghiệm vì chúng tôi đều là nữ tu trong tôn giáo. Lần đối thoại nầy thật là lợi lạc và đầy phấn khởi. Khi nói chuyện với một nữ giáo sĩ của Do-thái Giáo, tôi vô cùng kinh ngạc khi biết được rằng một số phương thức lễ nghi của Do-thái Giáo cổ đại lại giống nhau với những phương thức lễ nghi của Phật Giáo. Khi đọc một quyển sách về phương pháp quán chiếu của Thiên Chúa Giáo tôi lại nhận ra nhiều điểm tương tự với ‘tổ sư thiền’ của Phật Giáo Tây-tạng. Trải qua những điều như thế giúp cho tôi nhận chân được cả sự đa dạng và sự nhất thể trong tư tưởng mang tính tôn giáo của loài người.

Nhận chân được tôn giáo và tín ngưỡng của người khác không hề làm bất ổn cho việc tinh tấn hành trì Phật Giáo của chúng ta. Ngược lại, khi mà chúng ta có thể nhìn xuyên qua ngôn ngữ và khái niệm để nắm bắt được điều mà ngôn ngữ và khái niệm muốn diễn đạt, khi mà chúng ta có thể vượt qua được những sự khác biệt hời hợt bên ngoài để nắm bắt được một mục đích chung sâu xa bên trong thì khã năng trí tuệ và lòng từ bi của chúng ta sẽ phát triển và niềm tin của chúng ta đối với ngôi Tam Bảo trở thành niềm tin bất động.

{4} Theo đoạn chót của quyển Taming the Monkey Mind của Thupten Chodron

015-haihoa