Sự thực th́ dù không biết ǵ về triết lư hay triết học, mỗi một con người sống trên mặt đất này (vẫn luôn luôn sống theo một cái ǵ đó trong đầu hay trong tim một cái ǵ đó có thể là một ư tưởng hay một cảm giác hay một t́nh cảm). Dù biết suy nghĩ hay không biết suy nghĩ, người ta cũng phải bị bắt buộc suy nghĩ một cái ǵ đó, dù cảm cái vô cảm giác, cái cảm giác lănh đạm thờ ơ lạnh lùng. Vẫn luôn luôn có một cái ǵ đó xô đẩy đời sống ḿnh đi về hướng này hay đi về hướng khác hoặc không đi về hướng nào khác. Một cái ǵ đó đă quyết định đời sống ḿnh mà ḿnh ít khi nhận ra được cái ấy là cái ǵ. Cái đó thực hơn cả đời sống của ḿnh cái đó làm ra cái ư nghĩa hay cảm giác rằng ḿnh có thực. Nhiều lúc cái ḿnh cảm thấy thực nhứt lại không thực ǵ cả, và ngược lại cái hoàn toàn không thực lại tác động quyết liệt nhứt trên vận mệnh ḿnh. Cái hoàn toàn không thực là cái ǵ ?. Đó là cái không bao giờ thể hiện và thực hiện cụ thể hữu t́nh trọn vẹn trong đời sống quá khứ và hiện tại của ta. Giống như những giấc mộng đẹp lúc ấu thơ, giống như người yêu mong đợi từ muôn kiếp không bao giờ gặp được trong quá khứ và hiện tại, giống như những hoài băo hoài vọng của tuổi trẻ, những lư tưởng siêu việt của cuộc đời, niềm hạnh phúc trọn vẹn, sự đáp ứng toàn triệt, sự kiến tánh thành Phật trong giây phứt hiện tại, sự đạt đạo và nắm lấy chân lư, sự tỉnh thức thường xuyên từ một giây phút mới qua và một giây phút đang hiện tới, ḷng yêu thương tràn trề, trí nhớ trọn vẹn, sự thông minh tột đỉnh kéo dài liên tục, cơn xuất thần liên miên từ giây phút này đến giây phút khác. Tất cả những ǵ tôi vừa kề qua đều là những cái không bao giờ thể hiện và thực hiện cụ thể hữu t́nh trọn vẹn trong đời sống quá khứ và hiện tại của ta; đó là những cái hoàn toàn không có thực trong quá khứ và hiện tại. Và trong tương lai ? Chỉ nh́n lại quá khứ và hiện tại th́ đă thấy được gần như trọn vẹn tương lai và ngược lại, tất cả mọi quan niệm thời gian theo đường thẳng một chiều, nếu ta đủ khả năng siêu việt lọt vào quĩ đạo của thời gian ṿng tṛn theo điệu rắn cắn đuôi rắn th́ tương lai xảy ra trước cả hiện tại và hiện tại đă xảy ra trước quá khứ, và hiện tại của ta chỉ là đứa con của tương lai và là mẹ của quá khứ. Như thế những cái hoàn toàn không thực ở quá khứ và hiện tại chỉ là những cái hoàn toàn không thực từ trước ở tương lai cố định. Hiểu tới mức độ này th́ tương lai, quá khứ và hiện tại cũng là những cái hoàn toàn không có thực. Những cái hoàn toàn không có thực ấy chỉ có thực mỗi khi chúng ta cần nghĩ rằng chúng có thực; chính ư nghĩ của chúng ta được thể hiện và (thực hiện qua ngôn ngữ ư niệm tạo ra cái thực và cái không thực.)
Ư nghĩ hữu hạn của ta chỉ tạo ra sự thực hữu hạn. Dù nói theo duy thực và duy vật, sự thực tạo ra ư nghĩ th́ sự tạo tác ấy cũng chỉ là ư nghĩ rằng có cái này tạo ra cái kia, nhưng nếu cái này không thực và cái kia không thực và cả cái gọi là tác động cũng không thực th́ tất cả sự đi t́m lư do, lư lẽ, nguyên cớ (4 lư do của Aristote) đều mất nền tảng v́ không có cái gọi là tự có bản chất, tự có thực chất, tự có thực tính, tự có thực hữu riêng của ḿnh (nói theo Long Thọ th́ không có cái tự có bản tính thực tính nơi ḿnh. Svabhàva, cũng không có cái có bản tính thực tính nơi cái khác, Parabhàva) (Nàgàrjuna, Mùlamadhyamaka- kàrikà, kệ 3, chương 1, Quán nhân duyên, Pratyaya paŕksà: "na hi svabhàvo bhàvànàm pratyayàdisu vidyate / avidhyamàne svabhàve parabhàvo na vỉdyate /; dịch nghĩa: "không có cái tự có thực tính trong những cái có ở trong những điều kiện liên hệ tương quan / nếu không có cái tự có thực tính th́ cũng không có cái có thực tính nơi cái khác").
Tôi tự cho rằng tôi có thực hay đó chỉ là một ư nghĩ về tôi đo tôi tường nghĩ về tôi hoặc một ư nghĩ hay một h́nh ảnh về tôi do kẻ khác hay những kẻ khác tưởng nghĩ về tôi ? Ngay đến cái gọi là "tôi" chỉ là một ư nghĩ và cảm giác liên tục hay cố làm ra về "liên tục" do ngôn ngữ văn phạm cú pháp tạo thành ? Lúc nào tôi cảm thấy tôi có thực nhứt ? Lúc ăn uống, lúc làm ái t́nh, lúc yêu đương, lúc thù hận, lúc đau khổ, vui sướng, lúc đi đứng nằm ngồi, thở vô thở ra, lúc lái ô tô, lúc đi làm việc kiếm tiền, lúc đi chợ hay lúc ngó đồng hồ và nhứt là lúc trải qua tám cơn gió đời như: ĐƯỢC và THUA (chữ Pàli gọi là “làbha" và "alàbha"), DANH THƠM và TIẾNG XẤU (yasa và ayasa), CA TỤNG và KHIỂN TRÁCH (pasamsà và nindà), HẠNH PHÚC và ĐAU KHổ (sukha và dukkha). Phật giáo nguyên thủy gọi là "Tám Pháp Thế Gian" (Attha-loka-dhamma) (Hán: "Bát Phong”). Tôi cảm thấy rằng tôi có thực v́ tám điều trên, nhưng thực ra v́ tôi hoàn toàn không có thực, v́ tôi đang chết trong đời sống và cái chết là cái có thực nhứt có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Chính cái chết chuyển hóa tất cả sự thực thành ra không thực, và ngay đến cái chết chỉ có thực khi tôi c̣n đeo sự sống, dù là một sự sống rất mong manh. Mỗi khi tôi thực sự chết, chết hoàn toàn th́ chính cái chết cũng không có thực. Nơi đây cũng nên nhắc lại câu tuyệt vời của nhà thần bí Đức Abraham a Santa Clara: "Kẻ nào chết, trước khi hắn chết, hắn không chết, lúc hắn chết" (Wer stirbt, che er stirbt, der stirbt nicht, wenn er stirbt) (cf. Heidegger, Ueber Abraham a santa Clara, Gesprochen beim Messkircher Schultreffen am 2 Mai 1964 im Martinsaal). Chỉ khi nào tôi mất hết mọi hy vọng trong đời sống này mà vẫn không bi quan, chỉ khi nào tôi không c̣n mong đợi ǵ nữa trong tương lai mà không phải cay đắng, chỉ khi nào tôi thấy rằng ḿnh hoàn toàn không có thực, chỉ lúc ấy cái chết sáng tạo sẽ chuyển hóa hết mọi sự hữu t́nh. Tại sao gọi là cái chết sáng tạo ? Cái chết sáng tạo không phải chỉ là chết thôi rồi không có ǵ hết (Đó là chủ nghĩa hư vô): cái chết sáng tạo là chết cái sống và sống cái chết, chết trong sự sống và sống trong sự chết; cái chết sáng tạo chuyển hớa hữu h́nh thành vô h́nh và chuyển hóa vô h́nh thành hữu h́nh, chuyển hóa cái này ra mọi cái, chuyển hóa mọi cái ra cái này, chuyển hóa mọi cái này ra mọi cái khác và không c̣n cái nào tự biệt lập ra một cái độc lập không dính líu ǵ với cái khác: tất cả đều trở thành liên hệ mật thiết với nhau, những ǵ mâu thuẫn nhứt kêu gọi lẫn nhau như người t́nh kêu gọi người t́nh, cái không thực nhứt trở thành sự thực và sự thực lại không có thực. Tôi không có thực v́ tôi chuyển hóa không ngừng thực ra không phải tôi chuyển hóa mà tôi là sự chuyển hóa; tôi là tất cả mọi sự chuyển hóa ở không gian thời gian vô tận; tôi là tất cả mọi chuyển hóa của vô tận ư tướng và của vô tận vô tưởng. V́ tất cả mọi sự đều chuyển hóa trùng trùng duyên khởi trong sự sự vô ngại pháp giới, cho nên tôi không c̣n là tôi nữa mà là hóa thân vô hạn của vô hạn vũ trụ sinh thành hoại diệt; tôi không phải là Quán Thế Âm Bồ Tát, nhưng QUÁN THẾ ÂM BỒ TÁT lại chính là Thể Tính Toàn Diện (Samantamukha) của tôi. Tôi không thấy quán Thề Âm Bồ Tát, v́ chưa bao giờ thấy được Thể Tính Toàn Diện của tôi. Muốn thấy được sự Toàn Diện ấy, tôi phải vứt bỏ cái tôi. Tôi không thể tự vứt bỏ tôi được, v́ thực ra không có cái ǵ gọi là tự ḿnh ḿnh có và cũng không có cái ǵ gọi là cái khác. Quán Thế Âm Bồ Tát là SỰ TỈNH THỨC TOÀN DIỆN CỦA T̀NH THƯƠNG VÔ HẠN. Sức mạnh vĩ đại nhứt trên tất cả mọi sức mạnh, đó là T́nh Thương không chủ thể và không đối tượng. T́nh thương là một Tiếng Gọi, tiếng gọi tiếng thành ra Tiếng, âm thanh gọi âm thanh thành ra âm Thanh. Danh Hiệu QUÁN THẾ ÂM BỒ TÁT chính là Quán Thế Âm Bồ Tát, v́ chính Quán Thế Âm là Đại Âm Thanh của tất cả những âm thanh vũ trụ và ngoài vũ trụ. Quán Thế Âm không phải là biểu tượng một cái ǵ khác; Quán Thế Âm là Thực Tại của tất cả mọi thực tại và đồng thời Quán Thế Âm cũng là Biểu Tượng v́ T́nh Thương vô hạn chuyển hóa mọi biểu tượng thường t́nh thành ra thực tại.
Bây giờ chúng ta hăy trở lại câu hỏi thứ nhứt "Quán Thế Âm là ai". ứng đáp lại câu hỏi thứ nhứt này cũng là đồng lúc trả lời hết mọi câu hỏi về Quán Thế Âm.