| Chúng ta tu khó khăn v́ chúng ta thấy cái ǵ cũng thật nên dễ nhiễm, dễ kẹt. Nhiễm kẹt th́ sự tu không tiến, c̣n thấy các pháp không thật th́ chúng ta không có ǵ để chấp, mà không chấp th́ đường tu hết sức dễ dàng. Cho nên si mê là động cơ chủ yếu đưa chúng ta đến chỗ sai lầm. Từ sai lầm đó khiến chúng ta không thấy lẽ thật, rồi bị ch́m đắm trong sinh tử, kiếp này kiếp nọ không cùng. Tuy nhiên những thứ đó cũng là tướng duyên hợp không thật. Nhưng không khéo tu chúng ta sẽ không ra khỏi nó, chỗ này rất là quan trọng.
Tôi nhấn mạnh lại chữ Không trong kinh Bát Nhă tức là tánh không của các pháp. Từ con người cho tới muôn vật đều giả có, không có thực thể. Đă là giả có mà chúng ta thấy thật th́ đó là mê lầm, giả có mà nói không th́ trái với lẽ thật. V́ vậy không thể khẳng định là không. Phải biết muôn sự muôn vật trước mắt chúng ta là tướng duyên hợp giả có.
Kinh Bát Nhă có câu: "Quán Tự Tại Bồ Tát hành thâm Bát Nhă Ba La Mật Đa thời, chiếu kiến ngũ uẩn giai Không, độ nhất thiết khổ ách”. Nghĩa là, Bồ Tát Quán Tự Tại khi thực hành sâu vào trí tuệ Bát Nhă, Ngài xem thấy tất cả sự vật, tất cả pháp hay nói gọn là con người gồm năm uẩn: sắc, thọ, tưởng, hành, thức đều không có thực thể, không cố định. Khi thấy như vậy Ngài liền qua hết thảy khổ nạn.
Ngày nay chúng ta tụng kinh Bát Nhă từ lúc mới vào chùa cho tới năm sáu mươi tuổi, biết bao nhiêu biến? Trăm ngàn biến mà khổ ách vẫn là khổ ách. Bởi v́ tụng Bát Nhă th́ tụng mà nh́n thấy thân năm uẩn thật. Nếu thấy thân năm uẩn duyên hợp hư dối th́ có ai chửi thân năm uẩn này chúng ta thấy sao? Thân năm uẩn đă không thật th́ lời chửi có thật đâu. Chẳng qua cũng là tạm bợ hư giả thôi. Ḿnh hư giả, người hư giả, lời nói hư giả, có ǵ mà khổ, có ǵ mà phiền. Cho tới tất cả những thiệt tḥi, khổ sở khác, nếu xét kỹ chúng có thật không? Cũng không thật. Như vậy có ǵ làm chúng ta khổ sở đâu? Chỉ cần dùng trí tuệ Bát Nhă soi thấu muôn sự vật, soi thấu lại bản thân ḿnh đều là duyên hợp hư giả. Thấy được như vậy th́ khổ ách nào cũng qua hết.
Như vậy chúng ta chỉ cần tụng một câu đó cũng hết khổ rồi, đâu cần phải tụng nhiều. Chủ yếu là biết vận dụng lời Phật dạy vào việc tu của ḿnh. Lời Phật dạy rất chí lư nhưng chúng ta cứ đọc thuộc ḷng. Đọc lại cho Phật nghe phải không? Chúng ta đọc kinh đúng ra là đọc cho ḿnh nhớ và thực hành theo lời Phật dạy. Nhưng thường Phật tử cứ nghĩ rằng đọc như vậy có phước. Đọc hai lần phước nhiều hơn một chút. Do không biết lời Phật dạy để ứng dụng quán chiếu lại bản thân và mọi vật chung quanh, thấu triệt được lẽ thật của nó nên chúng ta cứ đọc cho Phật nghe hoài, c̣n ḿnh th́ không dính dáng ǵ hết. Phật nói chiếu kiến ngũ uẩn giai không độ nhất thiết khổ ách, chúng ta tụng hoài sao không qua được khổ ách? Bởi v́ có chiếu kiến đâu! Chiếu kiến là soi sáng, mà chúng ta không chịu soi sáng th́ làm sao thấu tỏ được. Đó là lầm lẫn của chúng ta.
Đức Phật dạy thân này được kết hợp từ năm uẩn: sắc uẩn, thọ uẩn, hành uẩn, tưởng uẩn, thức uẩn. Sắc uẩn là tứ đại đất nước gió lửa hợp lại. Thọ uẩn là những cảm giác của chúng ta như đang nóng có ngọn gió thổi qua nghe mát, cảm giác ấy gọi là thọ. Lưỡi chúng ta nếm một món ăn nghe ngọt, nghe đắng v.v... cảm giác ấy là thọ. Mắt chúng ta nh́n thấy người thấy vật, nhận ra đẹp xấu. Thân xúc chạm sanh thích hoặc chán v.v... Đó là cảm giác của thọ. Sáu căn tiếp xúc sáu trần có cảm giác khổ vui, không khổ không vui. Đó gọi là thọ. Tưởng uẩn là tâm ḿnh tưởng tượng việc quá khứ vị lai. Hành là suy tư, những ư niệm nhẹ nhàng tế nhị. Có chỗ nói hành cũng là ư chí. ư chí vươn lên hay ư chí mạnh mẽ. Thức uẩn, phân biệt cái này tốt, cái kia xấu, cái này phải, cái kia quấy v.v...
Như vậy thân chúng ta có năm phần. Một phần thuộc về sắc chất, bốn phần kia thuộc về tinh thần. Có chỗ khác lại chia thân này do bốn thứ hợp lại là sắc. Sắc đó gồm bốn thứ đất nước gió lửa. Phần tinh thần bốn thứ: thọ, tưởng, hành, thức. Hai thứ cộng lại thành tám thứ đều nhau.
Tóm lại, thân này từ vật chất cho đến tinh thần đều do duyên hợp, không có ǵ cố định. Xưa Thiền sư Lương Giới, Tổ tông Tào Động, lúc mới cạo tóc vào chùa, đọc kinh Bát Nhă, Ngài thấy kinh nói: "Vô nhăn, nhĩ, tỹ, thiệt, thân, ư; vô sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp", Ngài bạch với thầy:
- Con có mắt tai mũi lưỡi thân ư, nhưng sao trong kinh nói không có. Nghĩa này thế nào?
Vị thầy lắc đầu bảo Ngài đi t́m học chỗ khác, v́ thầy giải nghĩa không nổi. Người học đạo thấy kinh nói sao là hay như vậy, không thắc mắc t́m hiểu nghĩa lư th́ chúng ta không tiến bộ được. Ngài Lương Giới đọc kinh không hiểu liền sinh nghi nên Ngài phăng t́m cho ra. Sau này ngộ đạo Ngài mới thấy được lư chân thật của Phật dạy. Tất cả lời Phật dạy không có câu nào, lời nào là vô ư vô nghĩa, tất cả đều chỉ lẽ thật cho chúng ta. Nhưng v́ tŕnh độ thấp nên chúng ta không nắm vững thành ra cứ mê muội măi.
Trong kinh Bát Nhă có đoạn: "Tướng không của các pháp không nhơ, không sạch, không thêm, không bớt v.v..." cho tới không mắt tai mũi lưỡi thân ư, rồi không cả sắc thinh hương vị xúc pháp v.v... tất cả đều không. Như vậy tánh Không là thực thể không của các pháp. Trên phương diện không thực thể th́ không có pháp ǵ có thật cả, nên nói không tất cả. Ngũ uẩn không, thập nhị xứ không, thập bát giới không v.v...
Tới đoạn sau "vô vô minh tận, vô khổ tập diệt đạo, vô trí diệc vô đắc”. Nghĩa là tất cả pháp như năm uẩn, mười hai xứ, mười tám giới. Năm uẩn là chỉ thân này, mười hai xứ tức là sáu căn và sáu trần, mười tám giới là căn trần thức cộng lại là mười tám. Vậy th́ thân này, tâm thức này và trần cảnh này trên tánh Không đều không có, không thực thể. Về thế tục đế, những thứ này không thật có.
C̣n như pháp Thập Nhị Nhân Duyên, Tứ Đế lẽ ra nhất định phải có. V́ Phật nói pháp Tứ Đế là chân lư, không thể sai chạy, pháp nhân duyên cũng chân lư, không thể sai chạy được. Nhưng tại sao kinh Bát Nhă nói cũng không luôn, như vậy chúng ta tu cái ǵ? Điểm này có nhiều người thắc mắc. Không khổ tập diệt đạo, không vô minh và không hết vô minh v.v... th́ chúng ta tu làm sao đây?
Tôi thường hay nhắc, pháp của Phật dạy là phương thuốc trị tâm bệnh của chúng sanh. Chúng sanh có bệnh ǵ Phật có thứ thuốc ấy. Vậy nếu bệnh không thật th́ thuốc có thật không? Thân ngũ uẩn này không thật tức là bệnh không thật. Thuốc là để trị bệnh, bệnh đă không thật th́ thuốc làm ǵ có thật. Rơ ràng pháp của Phật dạy chỉ là phương tiện trị bệnh cho chúng sanh. Nếu chúng sanh hết bệnh th́ thuốc cũng không dùng. Chúng sanh không thực thể th́ thuốc cũng không thực thể.  |