[TPhuong]

Tác Giả : Quán Như Chuyển Ngữ

Anh có điên mới ráng giữ nguyên kinh điển trong một thế giới đang thay đổi. Thí dụ như nếu khoa học chứng minh được là kinh điển sai, thì kinh điển phải thay đổi. ( Đức Đạt Lai Lạt Ma )

Vào tháng Hai năm 1993 nhà viết phim Pháp Jean Claude Carière đến Dharamsala, Ấn Độ, để nói chuyện cởi mở với Đức Đạt Lai Lạt Ma về những vấn đề mà thế giới hiện tại đang phải đối đầu. Carière kể là:'Chúng tôi muốn thảo luận về việc áp dụng Đạo Phật vào đời sống hàng ngày, từ chánh trị đến các tôn giáo và các truyền thống khác, đặc biệt chú trọng tới bạo động, môi sinh và giáo dục. Không có người nào trong hai chúng tôi muốn hình thành một tín lý mới. Ngược lại, chúng tôi chỉ muốn thiết lập một cuộc đối thoại đích thực cởi mở và bất ngờ, trong những lỉnh vực mà cả hai chúng tôi ít khi đề cập đến'. Kết quả của cuộc thảo luận được xuất bản trong tác phẩm Bạo Động Và Từ Bi (Violence and Compassion- nxb Doubleday 1994).

Ở Tây Phương tôn giáo không còn ở trong vị thế chế ngự nữa; các ý hệ cũng từ từ tan rã. Bao nhiêu người vẫn tiếp tục triết lý và hành động, thế nhưng chúng ta vẫn chưa tìm thấy hạnh phúc, an lạc. Tôi muốn nói thêm là hiện các thái độ kỳ thị chủng tộc và các hình thức tôn giáo quá khích đang sinh sôi nẩy nở mạnh.

Những người nào muốn loại trừ người khác (trên con đường tâm linh, tôn giáo) sẽ tự mình bị loại trừ. Những người nào xác định Thương Đế của họ là Thượng Đế duy nhất thì họ đang làm một chuyện cực kỳ nguy hại: họ sẽ là những người dùng mọi cách để bắt người khác phải chấp nhận lòng tin của họ.

Và tuyên bố họ là những người được Thượng Đế lựa chọn!

Đó là điều tệ hại nhất!

Dân chủ nghĩa là đã đặt một rào phòng ngự hữu hiệu bằng cách thực hành một ý tưởng quan trọng là sự phân biệt quyền hành.

Nếu ông muốn nói là sự phân biệt quyền hành giữa tôn giáo và quốc gia, theo tôi đó là một ý tưởng tuyệt vời.

Thế nhưng, Ngài hiện thân cho một sự tương phản lại ý niệm phân biệt quyền hành đó. Ngài nắm trong tay tất cả mọi quyền hành!

Không đúng! Quan niệm quyền hành của chúng tôi khác xa. Chức hiệu, định chế Đạt Lai Lạt Ma có thể biến mất trong một đêm. Chức vị này không phải được thiết lập bởi một quyền lực nào ngoài con người hay trái đất này. Giữa dân chủ và Phật Giáo không có một sự mâu thuẫn nào.

Trở lại với những hình thức tôn giáo quá khích, những lòng tin vụn vỡ, những người tự nhận là 'được Thượng Đế lựa chọn', đó là lý do chính tại sao Phật Giáo luôn tránh đề cập tới một đấng tạo hóa hay Thượng Đế. Khi được hỏi về các vấn đề này, Đức Phật Thích Ca thường giữ im lặng.

Nhưng chính Đức Phật khuyên răn là không được 'quy y thánh thần quỷ vật'?

Đức Phật có nói vậy. Và tất cả các trường phái Phật Giáo hiện nay đồng ý về điểm này. Điều này không có nghĩa là chúng tôi đã 'hợp lý hóa' lòng tin của chúng tôi theo như là cái nghĩa thường tình (e.g thế tục hóa, lời người dịch). Chúng tôi nhận sự hiện hữu của các chúng sinh thượng đẵng, hay ít nhất là những quả vị thượng đẵng (Bồ Tát, La Hán) Chúng tôi tin vào ngôn ngữ mầu nhiệm, sấm truyền, giải mộng, hóa thân. Đối với chúng tôi đó là những lòng tin rõ ràng, nhưng không phải là những lòng tin mà chúng tôi muốn đem áp đặt lên người khác. Tôi lập lại :'Tôi không muốn người khác cải đạo thành Phật Tử'. Phật Giáo chỉ dựa vào sự kiện. Đó là quá trình nghiệm chứng tâm linh, nhất là những kinh nghiệm cá nhân. Tôi nhắc lại một lời dạy quen thuộc của Đức Phật Thích Ca: 'Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi'. Một nhãn quan về các vấn đề toàn cầu có thể phát sinh từ đó, ông có nghĩ như vậy không?

Chưa bao giờ chúng ta sản xuất hàng hoá tiêu thụ nhiều như vậy. Thế nhưng tuyệt vọng cứ sờ sờ trước cửa nhà chúng ta. Chưa bao giờ chúng ta phơi bày thân thể chúng ta, tính dục của chúng ta nhiều vậy, thế nhưng chưa bao giờ chúng ta cảm thấy cái chết cận kề như vậy. Chưa bao giờ chúng ta sáng chế những phương tiện truyền thông với người khác, thế nhưng chưa bao giờ chúng ta cảm thấy tận cô đơn tận cùng như vậy. Tôi còn có thể kể dài dài...

Tất cả những điều ông nói đều đúng. Nhưng không có gì có thể giải quyết một sớm một chiều như có pháp thuật. Ông cần thời gian và tiến bộ tâm linh bao giờ cũng chậm. Thí dụ như ông hãy nhìn lại đầu thế kỷ này, những người sống trên trái đất không ai cảm thấy trách nhiệm của mình đối với quê hương địa cầu của mình. Dần dần các xưỡng kỹ nghệ khám phá tài nguyên và khai thác tận tình, nhất là ở Tây Phương. Rác rến phế thải khắp mọi nơi. Có một điều lạ là không ai để ý tới điều này. Kết quả là có bao nhiêu chủng loại bị tận diệt. Đây là một điều kinh khủng trong lịch sử 65 triệu năm của lịch sử địa cầu. Đối với một Phật Tử đây là một điều kinh hoàng không thể tưởng tượng nổi.

Và các chủng loại vẫn tiếp tục bị tiêu diệt

Tôi biết. Nhưng ít nhất ngày nay chúng ta quan tâm về mối nguy hiểm đó. Và hiện có đảng chính trị thành lập có tên là đảng Greens và chính sách của họ là bảo vệ môi sinh. Bốn mươi năm trước đây không ai tưởng tượng chuyện này có thể xảy ra. Có một điều nữa, như ông biết thương gia là những người không bao giờ quan tâm đến Phật Giáo. Gần đây một nhóm thương gia có đến gặp tôi và hỏi về những giá trị của truyền thống Phật Giáo. Họ còn đi tìm một chổ để tu tập chung, bồi dưỡng tâm linh trong một tuần hay lâu hơn, dưới sự hướng dẫn của tôi.

Có phải là mọi sự đã quá muộn?

Tôi hy vọng là không. Nhưng dù sao có cũng còn hơn không. Chúng ta đang ở trong một nguy cơ là chúng ta sẽ không còn liên hệ được với những chúng sinh khác trong vũ trụ. Chúng ta phải làm mọi cách để giữ và thắt chặt mối liên hệ đó.

Những thay đổi thực sự thường chậm chạp và khó thấy. Thí dụ như là Tây Phương bị quyến rũ bởi Phật Giáo trong nhiều năm nay là do hai ý niệm đặc biệt. Đó là ý niệm bất bạo động, một ý niệm đã bén rễ ở đây. Thứ hai là ý niệm về duyên sinh (duyên khởi) vốn là một ý niệm lâu đời cũa Phật Giáo. Ý niệm duyên khởi đã khiến chúng tôi quan tâm đến môi sinh?

Ý niệm cho là sinh vật sống một cách biệt lập đã bị Đức Phật và tất cả các tông phái Phật Giáo phủ nhận ngay từ lúc đầu. Không có gì có thể hiện hữu một cách tự lập. Trái lại mọi vật mọi sự đều liên hệ chằng chịt với nhau. Mọi vật được nối kết với nhau trong mạng lưới vô biên Indra trong thần thoại Ấn là một mạng lưới của các viên ngọc, mỗi viên phản chiếu toàn thể những viên khác. Thấy một là thấy tất cả, tất cả có sẵn trong một. (Các Thiền Sư dùng ẩn dụ núi Tu Di trong một hạt cải- hạt cải chứa tròn đầy núi Tu Di- chú thích của người dịch). Không có một chủng loại nào- kể cả nhân loại- có thể tự đặt mình ra ngoài thế giới, ra ngoài bánh xe của vũ trụ. Chúng ta chỉ là một mắc xich trong bánh xe vô biên đó.

Cái bánh xe đó càng ngày càng kêu kẽo kẹt. Ngài có cảm thấy lo ngại về sự bùng nổ của dân số trong thế kỷ 20 không?

Rất lo ngại. Đó là một vấn đề tối quan trọng.

Có thể là vấn đề số một?

Đúng, tôi cũng nghĩ vậy. Từ năm 1987, dấn số thế giới đã vượt qua con số 5 tỷ. Chừng 700 hay 800 triệu đã được sinh thêm sau năm đó. Trong vòng ít hơn 30 năm nữa, con số này có thể gấp hai. Mọi người phải được thông báo sự kiện này, không phải với thái độ đạo đức giả hay với thành kiến. Chúng ta phải nói rõ là: 6 tỷ người trên trái đất là quá nhiều. Về phương diện đạo đức đó là một lỗi lầm quan trọng vì dân số tăng gia kiểu đó làm tăng thêm hố sâu giữa các nước giàu và nước nghèo. Và về phương diện thực tế viễn ảnh đó thật là hãi hùng!

Có nghĩa là Ngài đồng ý với việc kiểm soát sự tăng gia dân số?

Đúng vậy. Việc kiểm soát dân số phải được quảng bá rộng rãi và cổ động.

Có một vài truyền thống tôn giáo chống lại điều này!

Đúng thế. Kể cả một vài thành phần trong Phật Giáo. Nhưng đã tới lúc phải xô ngã thành trì bảo thủ đó.

Vấn đề chính là thái độ của chúng ta đối với đời sống con người. Mặc dù sống là khổ, nhưng dưới mắt chúng ta đời sống con người là một hiện tượng quý giá, bởi vì chúng ta được hướng dẫn bởi trí thông minh và trí thông minh càng ngày càng tăng trưởng.Nếu nhìn theo quan điểm này, kiểm soát dân số là một điều nguy hại vì nó ngăn cản sự hiện hữu của con người.

Đó là quan điểm cá nhân?

Mỗi người là một cơ hội kỳ diệu. Và phá thai là một hành động bạo động mà Phật Tử không chấp nhận. Nhưng nếu chúng ta nhìn trong một viễn tượng xa hơn, nếu chúng ta cố gắng hình thành một nhãn quan toàn cầu, chúng ta thấy là có quá nhiều con người trên quả địa cầu này. Trong tương lai tình trạng chen chúc nhau mà sống còn tệ hơn nữa. Vấn đề không còn là sự tự thỏa mãn với trí thông minh tuyệt diệu và phức tạp của con người; mà là vấn đề sống còn của nhân loại. Ngay bây giờ, có 5 tỷ đời sống quý giá của con người. Và 5 tỷ đời sống quý giá này thấy bị đe dọa bởi những đời sống quý giá khác. Triệu triệu con người lại sinh thêm ra.

Như vậy không phải chỉ là đời sống con người bị đe dọa ?

Dĩ nhiên là không. Thú hoang, cây cối, những gì khác phải biến mất nhường chỗ cho đời sống con người. Trong vòng 30 năm qua, ở Tây Tạng rừng cây bị phá hủy một cách hung hãn. Cũng như ở những nơi khác, đất đai khô kiệt chất mầu mỡ. Các loại thú hoang mà tôi lúc nhỏ ưa thích bấy giờ đã biến mất. Có bao nhiêu chủng loại đã bị biến mất để nhường chỗ cho đời sống quý giá của con người!