Thứ ba, Nho gia nhấn mạnh tác dụng năng động của con người, trên thực tế hoạt động xă hội đối với thần linh lại có thái độ né tránh. “Tử bất ngữ : quái, lực, loạn, thần”, Khổng Tử cho rằng : quyû thần là dấu tích của tạo hóa, tuy không phải là lí luận bất chánh nhưng cũng không dễ dàng hiểu rơ, v́ thế không thể tùy tiện bàn luận. Do đây trong thực tế cuộc sống, chủ yếu biết bổn phận làm người không bàn đến quỷ thần, đó mới chính là người trí :”Vụ dân chi nghĩa, kính quỷ thần nhi viễn chi, khả vị trí hĩ”. Quư Lộ hỏi về vấn đề quỷ thần, Khổng Tử trả lời “ Chưa thể làm người, sao bàn việc quỷ”. Tử Lộlại hỏi về cái chết, Khổng Tử nói “Chưa biết sanh, sao biết tử”. V́ vậy sùng bái thần linh cốt yếu có thành tâm hay không, chứ không phải trên hành vi thực tế. Ngài chủ trương tế kỵ tổ tiên chủ yếu xem có ḷng hiếu hay không, tế thần xuất phát từ tâm kính, có tâm kính tức có thần, bằng ngược lại. (Tử viết : Ngô bất dữ tế, như bất tế). Ở đây, Khổng Tử cố ư không luận bàn về quỷ thần mà chỉ có thái độ từ xa kính trọng, điều nầy chứng tỏ rằng Ngài có sự mâu thuẫn giữa Thiên mệnh luận của thế giới quan và tính thiết thực của phương pháp luận, trên thực tế làm nhẹ đi tác dụng chi phối nhân gian của thần linh, mang nặng tư tưởng trọng nhân khinh thần. Cuối cùng, Nho gia trên phương thức thực hiện lư tưởng cổ vũ mọi người tham gia sinh hoạt xă hội, phát huy tinh thần tích cực, không dựa vào tín ngưỡng.”Tứ bất thọ mệnh, nhi hóa thực yên, ức tắc lũ trung”, Tử Cống không theo sự an bày của thiên mệnh chỉ dựa vào tài trí của ḿnh mà dự liệu mọi sự. Với Khổng Tử, “ Nhân” là mục tiêu lư tưởng truy cầu. Ông cho rằng muốn đạt được cảnh giới lư tưởng của “ Nhân” phải dựa vào sự tu dưỡng,tài năng của chính ḿnh, không thể do người khác mà được. “Khắc kỷ phục lễ vi nhân”,”vi nhân do kỷ, nhi do vi hồ tai”, cũng có nghĩa là tuy “Nhân”-cảnh giới lư tưởng cao tột là tinh thần đạo đức thiên phú, nhưng người quân tử chỉ cần tinh thần chủ quan tự giác, tinh thần chủ quan của con người và đạo đức thiên phú luân đi đôi với nhau. Làm thế nào để đạt “Nhân”? Khổng Tử cho rằng điều quan trọng là phải “khắc kỷ”, cũng chính là tự giác trách nhiệm, yêu cầu kết hợp giữa mục đích nhân sanh với lư tưởng tối cao, từ chính ḿnh thực hiện, mọi người đều có trách nhiệm, thuận theo thiên ư, tự giác quán triệt thấy nghe và hành động của chính ḿnh, tức yêu cầu tính tự giác và tính năng động chủ quan cao độ, có như vậy mới gọi là “Nhân”. Từ đây có thể thấy nhân cách lư tưởng của Nho học truy cầu là “ Thánh Đức”, bản chất đạo đức nhân cách lư tưởng này mang tính hiện thực mới mẻ, tức là mang tính thử ngạn( bờ bên này), nó h́nh thành bản chất so sánh tính bỉ ngạn( bờ bên kia) của Tôn Giáo. Trên mặt phương pháp luận chủ nghĩa thực chứng phản hư vọng, mang tính chất chủ nghĩa lư tính h́nh thành thái độ tương phản với chủ nghĩa phi lư tính trực giác, siêu nghiêm của tôn giáo. Những điều trên đây chứng minh rằng, Nho học tuy mang nặng khuynh hướng tôn giáo, cũng có thể xưng là Nho giáo, nhưng không phải là tôn giáo chân chánh. Như Phụng (dịch)
Link: http://www.giaodiemonline.com/noidung_detail.php?newsid=1312  |