| VI.- CỜ ĐẠO, HUY-HIỆU
Cờ đạo h́nh chữ nhựt màu dà, không có chữ hay h́nh tượng nào. Huy-hiệu P.G.H.H. h́nh tṛn màu dà, b́a vàng trên có bông sen trắng, và bốn chữ tắt P.G.H.H.
VII.- THÁNH-ĐỊA
Thánh-địa Phật-Giáo Ḥa-Hảo đặt tại làng Ḥa-Hảo và Tổ Đ́nh Phật Giáo Ḥa Hảo là sanh-quán của Đức Huỳnh Giáo-chủ, và cũng là nơi khai sáng mối Đạo. Tại đây không có sự xây cất đồ-sộ, nhưng có một nếp sống đặc-biệt an-lạc, với không khí đạo-giáo.
VIII.- HỆ THỐNG TỔ-CHỨC
Đoàn thể Phật-Giáo Ḥa-Hảo được quản-trị bỡi một hệ thống Ban-Trị-Sự. Các Ban-trị-sự được thiết lập từ mỗi Ấp, Xă, Quận, Tỉnh. Trên hết là một Hội-Đồng Trị-Sự Trung-ương. Mỗi Ấp chia làm nhiều chi-hội.
Nhờ một tổ chức chặt-chẽ và đi sâu vào tới hạ-tầng cơ-cở quần-chúng, nên sự điều-hành công-việc được chặt-chẽ, và các chỉ-thị được thi hành suốt từ Trung-Ương xuống đến chi-hội.
Nguyên tắc tổ-chức và điều-khiển là Dân-chủ tập trung, tức là:
BẦU CỬ - Các tín-đồ bầu-cử lựa chọn Đại-diện của ḿnh vào các Ban-trị-sự Ấp. Sau đó các Ấp bầu Ban-Trị-Sự Xă, và các Ấp, Xă bầu Ban-trị-sự Quận, Tỉnh. Rồi tất cả Ấp, Xă, Quận, Tỉnh, bầu lên Hội-đồng Trị-sự Trung-ương
LĂNH-ĐẠO - Tổ đ́nh Giáo Hội Phật Giáo Ḥa-Hảo lo việc phụng tự và nghi lễ tại Thánh Địa Ḥa-Hảo.
Nguyên tắc dân-chủ tập-trung làm cho các Trị-sự-viên được bầu có tính-chất đại-diện bởi đă được lựa chọn theo tiêu-chuẩn đạo-đức, nên đương-nhiên có uy-tín để điều-hành mọi việc. Do đó, giáo-quyền được tôn-trọng theo nguyên tắc hạ-cấp phục-ṭng thượng-cấp.
Bên cạnh Hội-đồng Trị-sự Trung-ương có một Hội đồng Bảo-Pháp đặc-trách vấn-đề thi-hành kỹ-luật theo giới-điều của Đạo.
Trên hết có vị lănh-đạo tinh-thần tối-cao là Đức Giáo-Chủ Huỳnh-Phú-Sổ, đại khai-sáng mối Đạo.
IX.- SINH-HOẠT
Phật-Giáo Ḥa-Hảo được khai-sáng từ năm 1939. Lúc đó là thời-kỳ Việt-Nam lệ-thuộc nước Pháp, nên người Pháp nhiều lần đàn áp và ngăn chận sự truyền-đạo của Đức Huỳnh-giáo-chủ.
Đến khi quân đội Nhựt tiến chiếm Đông-Dương, nhà cầm quyền Nhựt tỏ ư muốn giúp đỡ các đ̣an thể quốc gia và tôn giáo để đ̣i lại chủ quyền trong tay người Pháp. Do đó, vào năm 1942, Đức Huỳnh-giáo-chủ được quân đội Nhựt giải-thoát khỏi t́nh-trạng biệt giam tại Bạc Liêu, và đưa Ngài về Saigon. Đức Huỳnh Giáo-chủ tuy cám ơn người Nhựt đă giải-thoát ḿnh, nhưng vẫn một mực đ̣i hỏi chánh-phủ Nhựt hăy thật-sự giao trả chủ-quyền Việt-Nam cho dân-tộc Việt-Nam.
Năm 1945, đoàn-thể P.G.H.H. tổ chức kháng-chiến chống Pháp, và sau đó chống chế-độ độc-tài khủng bố do Cộng Sản Việt-minh chủ-trương.
Sau khi Đức Huỳnh Giáo Chủ bị mất tích từ 1947, Phật Giáo Ḥa-Hảo được sự dẫn dắt của Đức ông Huỳnh Công Bộ, là thân sinh của Đức Huỳnh Giáo Chủ tiếp tục phát huy đạo pháp tại Tổ Đ́nh Phật Giáo Ḥa-Hảo - Thánh Địa xă Ḥa-Hảo, quận Tân Châu, tỉnh Châu Đốc (nay trực thuộc tỉnh An Giang), là người chỉ đạo vừa quân sự lẫn giáo quyền trực thuộc Phật Giáo Ḥa-Hảo.
Về quân sự chia làm 4 khu vực chính :
Tướng Trần Văn Soái (tự Năm Lửa) : Cái Vồn, Cần Thơ, và Vĩnh Long.
Tướng Nguyễn Giác Ngộ (ông Nguyễn) : Chợ Mới - An Giang.
Tướng Lê Quang Vinh : An Giang và Cần Thơ.
Tướng Lâm Thành Nguyên : Châu Đốc và Hà Tiên.
Về nhân sĩ dân sự : đặt dưới sự điều động của Đức Ông Huỳnh Công Bộ gồm các nhân sĩ tiêu biểu :
Lương Trọng Tường
Trần Văn Nhựt (tự Dật Sĩ)
Nguyễn Ngọc Tố
Nguyễn Văn Hầu
Luật sư Mai Văn Dậu v.v..
Sau khi hiệp-định Giơ-Neo kư kết, Ông Ngô-đ́nh-Diệm chấp-chánh quyền hành tại Việt-Nam, và dưới chế-độ gia-đ́nh-trị này, Phật-Giáo Ḥa-Hảo cũng lại bị đàn-áp, không được tự-do sinh-hoạt.
Chỉ sau khi chế-độ này bị lật đổ ngày 1-11-63, Giáo-hội Phật-Giáo Ḥa-Hảo mới có thời-cơ để tổ-chức lại hàng-ngũ tín-đồ và hệ-thống các Ban Trị Sự từ năm 1964 đến năm 1975.
Đức Ông Huỳnh Công Bộ lănh đạo Tổ Đ́nh Phật Giáo Ḥa-Hảo từ năm 1947 đến năm 1961. Sau khi Đức Ông qua đời, Đức Bà Lê Thị Nhậm thay thế đảm nhận cương vị lănh đạo Giáo Hội Phật Giáo Ḥa-Hảo (Hội Trưởng Danh Dự Tối Cao) . Đến 1967 Tổ Đ́nh Phật Giáo Ḥa-Hảo phải chịu đựng rất nhiều khó khăn mất mát. Nhân viên cán sự quan trọng của Tổ Đ́nh bị bắt cóc và thủ tiêu, điển h́nh là ông Huỳnh Hữu Thiện (tự Kư Dữ), Trần Văn Tập v.v.. trong số 5 yếu nhân của Tổ Đ́nh bị mật vụ chánh quyền Ngô Đ́nh Diệm thủ tiêu. Dù vậy Tổ Đ́nh Giáo Hội Phật Giáo Ḥa-Hảo đă vượt hết mọi khó khăn bảo vệ được đoàn thể.
Khi biến cố lịch sử 1975 của đất nước xảy ra, các ban trị sự bị chính quyền giải tán và ngưng hoạt động. T́nh trạng của giáo hội Phật Giáo Ḥa-Hảo trở lại như thập niên 1950 ; trong nước duy nhứt chỉ c̣n tồn tại Tổ Đ́nh Phật Giáo Ḥa-Hảo do Cô Năm Huỳnh Thị Kim Biên (mất 1978 tại VN) là bào muội của Đức Huỳnh Giáo Chủ cùng gia đ́nh thân tộc can đảm chịu đựng giai đoạn đen tối và khó khăn nhứt của Giáo sử.
Tổ Đ́nh Giáo Hội PGHH đă bị cô lập và áp lực từ chính quyền trên mọi phương diện . Lấy hai chữ H̉A HẢO làm đầu, lănh đạo Tổ Đ́nh cương quyết giữ vững lập trường phi bạo lực, phi chính trị ; tránh tất cả nguyên nhân để Nhà nước vinh vào đó mà đàn áp gây thương vong cho tín đồ PGHH . Cho dù PGHH có được chính phủ do ai cầm đầu có hay không công nhận, cho hay không cho cho phép hoạt động, PGHH cùng Tổ Đ́nh Phật Giáo Ḥa Hảo vẫn tồn tại và đó là một thực thể bất biến và vĩnh hằng.
Trong phương thức HỌC PHẬT TU NHÂN, trên 5 triệu người tín-đồ P.G.H.H cư-sĩ tại-gia đồng thời với tu-sửa thân-tâm, lại c̣n đóng góp vào việc phát-triển nền kinh-tế nông-nghiệp của Việt-Nam. Hơn thế, khi quốc gia hữu-sự, tín-đồ P.G.H.H sẵn sàng hiến-dâng đời-sống hy sinh để bảo vệ Tổ-quốc và Đạo-nghĩa.
Mỗi năm đặc biệt trong ngày lễ Kỷ-niệm khai-sáng mối Đạo vào 18 tháng 5 âm lịch, các sự-kiện trên đây được thề-hiện trong tổ-chức đại-lễ nơi Thánh-địa Ḥa-Hảo, và ở khắp vùng Hậu-giang.
X.- TRONG CỘNG-ĐỒNG PHẬT-GIÁO THẾ-GIỚI
Hiện nay Phật Giáo Ḥa-Hảo là một trong số 4 tôn giáo quan trọng nhứt ở Việt Nam. Với khối quần chúng trên 5 triệu người, Phật Giáo Ḥa-Hảo không những có tánh chất của một khối quần chúng tâm lư sắt son tin tưởng nơi giáo lư cao siêu của Đức Huỳnh Giáo-Chủ, mà c̣n thêm có tổ chức thành hàng ngũ, hệ thống chặt chẽ, để chịu đựng mọi thử thách cam go mà tự tồn và phát triển.
Trên b́nh-diện quốc-gia, Giáo-hội Phật-Giáo Ḥa-Hảo là một hội-viên sáng-lập cùa Hội-Đồng Tôn-Giáo Việt-Nam, một cơ-quan đoàn-kết các tôn-giáo chánh-yếu như Thiên-Chúa-Giáo, Phật-Giáo, Phật-Giáo Ḥa-Hảo, Cao-Đài-Giáo... Đồng thời đoàn thể P.G.H.H cũng tham gia các sanh hoạt quốc gia, đúng theo truyền-thống của một tôn-giáo dân-tộc. Ngoài ra, giáo-lư P.G.H.H. cũng đă được tiếp-nhận với nhiều cảm-t́nh bởi nhiều giới trí-thức Đông-Phương cũng như Tây-Phương.
Bởi v́, với một giáo-thuyết ḥa-đồng tinh-hoa Tam-giáo, Phật-Giáo Ḥa-Hảo đă phát-dương giáo-pháp chơn-truyền của Đức Thích-Ca Mâu-Ni làm căn-bản giáo-lư, lại thêm các tư-tường Nho-giáo, Lăo-giáo, đă ăn sâu vào tập-tục dân-tộc Việt-Nam, để kết thành một hệ-thống tư-tưởng Đạo-học có đặc-thái dân-tộc Việt-Nam.
Với giáo-thuyết phong-phú ấy, Phật-Giáo Ḥa-Hảo là một tổ-chức đang hướng dẫn một phần nhơn-loại dưới ánh sáng của Đức Phật, để đưa con người trong thế kỷ hiện-tại đến những giá-trị tinh-thần mới, hầu cùng với các Phật-tử Thế-giới và các Giáo-hội Phật-giáo khắp các quốc-gia, biểu-dương Đạo-Phật, cải tạo xă-hội, giải-thoát Con Người.
XI.- HỆ-THỐNG TỔ CHỨC
- Tổ Đ́nh Giáo Hội Phật Giáo Ḥa Hảo
- Ban Trị Sự Phật Giáo Ḥa Hảo
(Tài-liệu Báo PHƯƠNG-ĐÔNG số 23, xuất bản tháng 5/1973, do tác giả Hinh-Phương viết)
Tổ Đ́nh Phật Giáo Ḥa Hảo do các thành viên Huỳnh Tộc trông coi và thực hiện nhiệm vụ ǵn giữ di tích lịch sử của Phật Giáo Ḥa Hảo.
Tổ Đ́nh là nơi tổ chức các nghi lễ lớn trong năm và cũng là nơi đă diễn ra cuộc lễ tấn phong Ban Trị Sự Trung Ương nhiệm kỳ I do ông Lương Trọng Tường được đề cử làm Hội Trưởng (29-11-1964).
XII.- HỆ-THỐNG BAN-TRỊ-SỰ
- Hội-đồng Trị-sự Trung-Ương
- Các Ban-Trị-Sự Tỉnh : An-giang, Châu-đốc, Sadec, Kiến-phong, Kiên-giang, Vĩnh-long, Phong-dinh, Bạc-liêu, Chương-thiện, An-Xuyên, Ba-Xuyên, Biên-ḥa, Gia-định, Vĩnh-b́nh, Kiên-ḥa, Kiên-tường, Lâm-đồng, Tuyên-đức, Ninh-Thuận, Phú-Yên, B́nh-định, và liên tỉnh Long-an/Đinh-tường.
- Các Ban-Trị-Sự Xă : Saigon, Cần-thơ, Mỹ-tho, Rạch-giá, Vũng-tàu, Đà-lạt
- Các Ban-Trị-Sự trực thuộc Trung-ương : Thánh-địa Ḥa-Hảo, Xă Thiện-từ
- 82 Ban-Trị-Sự cấp Quận, 476 Ban-Trị-Sự cấp Xă, 3,100 Ban-Trị-Sự Ấp
XIII.- CƠ SỞ TU-VIỆN
213 chùa-chiền, tu-viện
468 độc-giảng-đường
2,876 văn-pḥng
XIV.- NHÂN-SỰ
- Hội đồng Trị-sự Trung-ương gồm 23 người.
- Các Ban-Trị-Sự gồm từ 10 đến 15 người.
- 36,500 trị-sự-viên các cấp .
- 2,679 tu sĩ và nhân viên tại các tu viện.
- 6,086 độc giảng viên.
- 10,000 nhân viên và khóa sinh ngành Phổ-thông giáo-lư.
 |