| THAM-LAM.-- Tánh tham-lam đă làm cho loài người phải chịu bao nhiêu thảm khổ : Chiến-tranh, cướp bóc, giết người... Tham danh, tham lợi, tham sắc, tham tài, tham quyền, tham thế... Những sự ấy đă xô đẩy con người vào chẳng biết bao nhiêu cuộc chiến đấu ác liệt, gây nên những thảm họa tầy trời. Những tấn tuồng giặc giả cướp của sát nhơn, những vụ hối lộ, những vụ tranh thế giành quyền đă làm cho nhân-sanh điêu-linh trong ṿng tai nạn khốc hại. Cái tham ấy cũng làm cho con người đau buồn hận khổ, phải khóc đứng than ngồi, phải liều ḿnh tự-sát chỉ v́ sự ham muốn không được thực-hiện, người ta quyên-sinh v́ t́nh yêu, v́ lợi quyền, v́ thất trận... Những cuộc cấu xé lẫn nhau, những vụ nồi da xáo thịt, những tương sát tương tàn, những điều hung hăng bạo-ác cũng do sự tham lam mà ra cả. Ngày giờ nào loài người diệt được tánh ham muốn của ḿnh, ngày giờ ấy bớt được một phần lớn của sự khổ. Vả lại, ở đời phải có những lúc thăng trầm ch́m nổi, có th́ ta xài, không ta nhịn, can ǵ phải bày mưu tính kế chiếm đoạt của kẻ ngoài. Của là của chung trong thiên hạ, đời ta c̣n, nó c̣n ; đời ta mất, nó mất ; gương Thạch-Sùng, Vương-Khải há không để lại cho ta một bài học đích-đáng lắm ru? Thế nên hăy nghĩ đến người cũng như ḿnh nghĩ đến ḿnh, hăy dẹp ḷng vị-kỷ tham lam, lo vun-trồng phước đức, bố thí kẻ nghèo hèn, ráng công-phu sám-hối để có thể yên vui miền Cực-Lạc, lánh sự giả tạm ở cơi trần nầy.
SÂN-NỘ.--Tánh nóng nẩy thường xúi con người làm những chuyện bất-công sái phép, chém-giêt oán-thù nhau. Kẻ thắng kiêu-hănh, người bại hổ ngươi, nên sự hiềm thù càng lan rộng "Giận mất khôn", cơn giận làm cho con người cuồng trí, mất sự tự chủ, trở nên dữ-dằn bạo tợn, chẳng c̣n nghĩ đến sự công-b́nh, lẽ phải trái.
Diệt được nó, tâm ta được thảnh-thơi, trí ta được thong-thả. Hăy mở lượng khoan hồng dung tha kẻ lầm-lỗi. Hăy nhẫn nhịn và chẳng nên căi cọ, tranh luận hơn thua làm cho nảy sanh ra những điều hiềm-khích.
MÊ-SI.--Tội ác nầy do sự thiếu óc phán-đoán thiếu sự nghĩ suy mà ra; v́ vậy con người ít hay phân biệt được lẽ phải trái, bo bo giữ thiển kiến sai lầm, chẳng chịu nh́n nhận chơn-lư. Suốt cả đời ngu-muội, chỉ biết mê man theo những việct nhỏ nhen, mau tan, mau ră, chỉ biết tin bướng làm càn, không t́m hiểu con đường giải-thoát.
Hăy xóa bỏ những điều mê-tín, qui-thuận theo tinh thần đạo-đức, lánh chốn mê lầm, tỉnh cơn mộng-huyễn phá tan màn vô-minh che mờ tâm-trí, lần bước trên con đường đạo hạnh, đi đến chổ Bất-diệt, Bất-sanh.
LUẬN VỀ BÁT CHÁNH
Trừ xong ba nghiệp chướng, hăy làm theo tám điều chánh và sau khi diệt được thập ác rồi, tự nhiên mười điều lành hiện ra: như thế ta đă đi thêm được một bước trên con đường Đạo-hạnh. Những sự tiến-bộ ấy không có nghĩa là đạt được mục đích. Thế nên, cần phải hành luôn Đạo Bát-Chánh tiếp theo, v́ đó là quyển kinh nhựt tụng của những ai muốn thoát chốn mê-đồ, tiến-triển trên đường giải-thoát.
Bát-Chánh đạo gồm có:
Chánh kiến
Chánh tư-duy
Chánh nghiệp
Chánh tinh-tấn
Chánh mạng
Chánh ngữ
Chánh niệm
Chánh định
CHÁNH KIẾN: Chánh: đúng sự thật ; Kiến: thấy xem xét. Chánh kiến: nh́n thấy, xem đúng theo sự thật.
Phàm con người thường hay bị bản-ngă lôi cuốn trí mờ-ám làm cho sai chạy ít nhiều sự thật. Khi v́ thiếu sự sáng-suốt, khi v́ tư thù, khi v́ lợi kỷ, khiến cho con người không biết đường ngay nẻo thẳng nên sự phán-đoán không công-b́nh chánh-đáng làm cho kẻ khác bị oan t́nh. V́ thế mục Chánh Kiến dạy ta phải đem hết trí-năng truy-cứu các sự rắc rối, cẩn-thận xem xét tránh sự lạc lầm trong khi phê phán bất cứ việc ǵ, dầu của ḿnh hay của kẻ khác. Sự quan-sát cựu--điểm, cách xét đoán tận-tường, tránh cho ta những tà kiến (sự xem xét lầm-lạc) sai chạy, khiến ta dẹp bản-ngă đă làm cho trí- tuệ mịt mờ u-ám, giúp cho ta hiểu biết rơ ràng, minh bạch, cách phán-đoán được ngay thẳng công-b́nh.
Chẳng thế, nó c̣n giúp cho ta hiểu biết các điều tục-lụy trong trần, biết được lẽ nhiệm-mầu tôn-giáo, khiến ta xua đuổi các điều tà-mị, bỏ các sự say mê trở về với đạo-lư, thoát đọa hồng-trần. Nó tránh cho ta tất cả những sự giả dối và nhờ thế, nên ta khỏi bị lạc lầm trong khi hành Đạo.
CHÁNH TƯ-DUY: Tư-tưởng chơn-chánh.
Sanh ở trong trần con người thường hay bị các thị-dục cám-dỗ : lợi danh, quyền tước, nghĩa vợ t́nh chồng...cái tư-tưởng đă rù quến tâm trí măi măi quay cuồng vào những sự ấy, không thề nào thoát-ly ra được. Ấy về phần tà.
Phần chánh dạy rằng: tâm cần phải b́nh, tánh cần phải tịnh, giữ tư-tưởng cho thanh-cao, trí ráng t́m cái Chân-lư, Chân-lư ấy là cái Đạo của ḿnh đối với nhân-loại, của ḿnh đối với Trời Phật, của ḿnh đối với ḿnh. V́ thế, phải đặt tư-tưởng ḿnh vào công cuộc t́m phương cứu giúp sanh-linh trong ṿng trầm-luân oan-nghiệt. Hăy tin tường Phật Trời và cầu nguyện đấng Thiêng-liêng ban-bố phước lành cho nhân chúng. Hăy t́m con đường giải-thoát cho ḿnh bằng cách lạc Đạo-an-bần, xả thân tu tỉnh.
CHÁNH NGHIỆP : Việc làm chánh đáng ngay thẳng.
Đối với kẻ xuất-gia đầu Phật, ngoài những lúc tham thiền nhập-định, những khi tŕ tụng kinh hành, những khi đọc kinh viết sách, những lúc công-quả cho nhà Thiền, chẳng có việc chi có thể tạo thành ác nghiệp cả.
Những kẻ tai gia cư-sĩ, trái lại, c̣n cần phải lo kế sinh-nhai, mưu cuộc sống c̣n; kẻ buôn tảo bán tần, người việc này việc nọ, tóm lại cũng v́ xác thân mà ra cả. Tuy nhiên, dầu đời sồng của họ có bị sự sinh nhai chi-phối, song cái chi-phối ấy khác hẳn với kẻ gian-tà đạo-tặc, chẳng có làm việc ǵ xảo-trá bất nhân. Trong cuộc mưu cầu cho lẽ sống, họ cũng nguyện bỏ những nghề nghiệp gây tai hại cho con người: nuôi điếm, bán á-phiện, buôn rượu, đầu cơ, cho vay cắt cổ v.v...
Đành rằng những người buôn bán ấy không có ép buộc bạn hàng, song tại có họ làm các nghề-nghiệp ấy, con người mới bị hư hỏng, trụy-lạc, hoang-đàng, trá h́nh tửu-điếm... Họ là đồng lơa mà phạm nhân là những kẻ nghiện ngập say sưa.
Thế nên mục đích Chánh-nghiệp răn cấm chúng ta làm các nghề ấy.
Kẻ tại gia cư-sĩ cũng chẳng sát hại vô cớ các sanh vật, hoặc không đánh đập đâm chém ai để có thể gây ra nhiều điều tội lỗi.
CHÁNH TIN-TẤN : Tín-ngưỡng chơn-chánh và lướt tới.
Phái vô-thần-luận thường cho rằng thân xác tức con người. Thân c̣n tức người c̣n, thân mất là người mất. Không có Thánh, Thần, Trời, Phật, không quả-báo luân-hồi; cũng chẳng có tội, có phước, có vía, có hồn. Đời là thân xác con người, sồng là tranh đấu, mạnh được yếu thua. Thế nên biết bao nhiêu mánh-khóe gian-hùng, bao nhiêu ngón điêu-ngoa xảo-trá, bao nhiêu tàn bạo ngược-ngang đều được đem ra dùng cả thảy.
V́ vậy, chánh chi-tấn nầy khuyên hăy rán giữ đức-tin cho mạnh mẽ. Dầu các thị dục có lớn lao thế mấy, dầu cho có sức lực ǵ cám dỗ hay bức bách bỏ ḷng tín-ngưỡng Phật Trời đặng theo việc khác, các sự ấy cũng chẳng thể lôi kéo được. Và ta luôn luôn phải nhớ đến công cuộc cứu vớt quần-sanh thoát nơi khổ-hải của Đức Thế-Tôn, phải nhớ rằng sanh-linh đang ch́m đắm trong bể hồng-trần, rằng ngày giờ nào c̣n có kẻ trong chúng sanh chịu khổ th́ ta cũng phải khổ v́ họ vậy, rằng ta phải có bổn phận giác ngộ trần-gian bỏ những oan trái luân-hồi cay nghiệt. Muốn thế, trước hết phải t́m phương tự-giác, nhắm cảnh Niết-Bàn tiến tới; quyết chí tu thân đắc thành Đạo quả hầu dắt d́u bá-tánh thập phương xa miền tục-lụy. Người bỏ hết các sự rầu buồn các điều tà vậy, dẹp lục căn, lục-trần và rán làm cho tinh-thần được thêm sáng suốt, rèn luyện các đức tánh cho thiện-mỹ: yên-tịnh, hỉ-lạc, nghiêm-trang quyết gắng công phu một ḷng bước tới Niết-Bàn đặng quyết có tế- độ chúng-sanh thoát khỏi luân-hồi quả-báo.
CHÁNH MẠNG: Sanh-mạng chân-chánh, trong sạch.
Ở đời, người ta hay lấy xác thân ḿnh làm gốc và hay quí trọng săn-sóc nó. Ấy cũng do lục căn mà ra: nhăn, nhĩ, tỹ, thiệt, thân, ư. Mắt ưa xem sắc đẹp, tai ưa nghe tiếng hay, mũi ưa ngửi hương thơm, lưỡi ưa đồ ngon béo, thân ưa sự sung-sướng, ư ưa chức-phận cao.
Người ta t́m đủ phương-thế bổ dưỡng thân xác ḿnh, làm cho trí-tuệ càng ngày càng thêm mờ ám, ngu đần, không c̣n lo lắng đến sự tiêu-diệt.
Thế nên, hăy xa lánh những điều làm tinh-thần bị đen tối ; bỏ hết đài-các xa-hoa, thân ḿnh tự chủ đễ t́m chỗ bất diệt bất sanh ; thiền định đặt làm thể, trí-tuệ đặt làm mạng, linh hồn nhập Liêu-hoa, siêu sanh vào cơi Niết-Bàn.
 |