| CHÁNH NGỮ : Lời nói chơn thật.
Lục-căn làm cho con người nhiễm lục-trần.
V́ muốn nuôi dưỡng xác thân nên mới sanh ra các điều ham-hố là nguồn cội các tội lỗi. Trong những tội lỗi ấy, cũng có nghiệp--chướng của miệng lưởi: Lưỡng-thiệt (làm cho thiên-hạ bất ḥa nhau), Ỷ-ngôn (lời chưởi mắng kẻ dưới tay), Ác-khẩu (tiếng độc ác tục-tằn, chưởi rủa Thần Thánh), Vọng ngữ (nói láo, nói huyễn-hoặc).
Hăy tập lời nói ḿnh cho chân chánh, đúng với sự thật; hăy bỏ hết những xảo ngôn tráo-chác, những tiếng thô-lỗ cọc-cằn, phàm những khi bàn luận việc chi, phải nói tỏ tường ngay thẳng. Đối với kẻ dưới người trên, lời nói phải cho hiền-lương đức-hạnh va những sự khuyên dạy chỉ bảo kẻ khác làm theo lẽ phải đều có ích-lợi cho chúng-sanh và đều hạp với tinh thần đạo-đức.
CHÁNH NIỆM: Ghi nhớ sự chân-chánh.
C̣n cũng tưởng, mất cũng tưởng, có cũng tưởng, không cũng tưởng, bại cũng tưởng, thương cũng tưởng, ghét cũng tưởng. Thất t́nh lục dục bắt buộc con người phải phí biêt bao nhiêu tâm cơ, bao nhiêu trí-năo phụng-sự nó. Danh lợi, cảm-t́nh, uy-quyền, phú-quí ... được hằng ngày ghi nhớ. V́ thế con người măi măi lăn lộn trong sáu đường, không thoát khỏi ṿng sanh tử.
Để thoát khỏi chổ luân-hồi bỏ cuộc đời lầm than hoạn-họa, hăy ráng tưởng-niệm phương pháp hành đạo, bỏ các điều phù-phiếm, ghi nhớ công lao Đức Phật đối với quần-sanh, bia-tạc vào ḷng những điều Phật giáo. Phải nhớ rằng xác thân do tứ-đại (đất, nước, lửa, khí) tạo thành và sớm muộn ǵ nó cũng sẽ bị tan ră. Đặng vậy, ta mới bỏ được các sự xúc-động, các mối dục t́nh, tránh điều lụy khổ do nó gây nên.
CHÁNH ĐỊNH: Suy-gẫm chơn-chánh.
Con người thường hay có những ư định làm cho ḿnh được sáng thêm lên, được giầu thêm lên, được sung sướng thêm lên... nghĩa là những ư-định hoàn-toàn nhỏn nhen thấp thỏi. Họ không hiểu rằng cuộc đời là giả tạm, nay vầy mai khác, thân-thế lạc-luân, của cải gia-tài như đám phù vân trước gió, nước bọt, mây bèo. Những cái Sanh, Bịnh, Lăo, Tử được đặt lên cuộc đời người này rồi đến ngưới khác... rồi đến người khác nữa, nghĩa là tất cả nhân-loại không thiếu sót một ai. Thế mà họ vẫn cuống-cuồng tâm trí theo bă lợi-danh, mùi phú-quí, đi theo những vặt-vụn tiểu-ti co-hẹp.
Họ không chịu hiểu rằng ngoài kiếp sống phù-du của trần-thế, có cái ǵ không di không dịch, vĩnh-viễn trường tồn. Nếu lấy sự Thiền định mà phá tan màn u-minh che phủ, th́ thấy rằng ở cảnh ấy con người sẽ hết buồn, hết khổ, hết quả báo luân-hồi. Và khi ta dùng sự chánh-định dẹp bỏ hết các sự phiền-năo rầu buồn, phá tan các làn sóng thị-dục lôi kéo vào những nẻo tà, tâm ta chẳng c̣n xao động, trí ta tỏ rạng như trăng rằm, một màu sáng suốt không nhiểm ô cảnh ngoại, dứt tuyệt hết phàm trần, lần bước đi đến cơi Giải-thoát .
 |