| Cách thực tập
Tại xứ tôi (Tây Tạng), có nhiều vị thiền sư xuất sắc đă góp lại các phương pháp thực tập để chứng ngộ, trong những cuốn sách có tên là “Các bậc thang trên con đường giác ngộ”. Đó là những bài học rốt ráo mà đức Phật từ bi đưa ra những loạt bài thực tập mà người may mắn, có cơ duyên, có thể tập theo, đi tới mức đắc đạo. Các vị thầy lớn ấy đă thăng hoa vô số các bài trong kinh tạng, trong luận tạng, mà không làm mất đi bản chất và cách diễn đạt nguyên thủy. Được tàng trữ tại xứ Tây Tạng, những tài liệu quư giá này là châu báu dành cho các học sinh và thiền giả may mắn.
Cuốn sách “Các bậc thang trên con đường giác ngộ” là một khí cụ cho những người mới học Phật, những ai chưa đạt tới các kinh nghiệm tâm linh. Từng bước, từng bước, từ một lên hai, ba v.v..., không gây bối rối cho người thực tập. Những bài tập chi tiết giúp chúng ta thực hành từ đơn giản tới phức tạp dần dần, thích hợp với các thiền sinh muốn tinh tấn. Cuốn sách tŕnh bày để cho mọi người đều có thể thực tập và hiểu được con đường dẫn tới giải thoát.
Sau khi thực tập bước thứ nhất, biết cách quán chiếu và tiếp thu được hiệu quả, tâm trí bạn sẽ sẵn sàng cho bước kế tiếp, sâu xa hơn. Thấu hiểu được bước hai, ta lên bậc thứ ba. Giống như trong trường học, trẻ em không thể ghi danh vô đại học ngay được.
Trong cuốn sách này, tôi sẽ tŕnh bày bảy bước thực tập để phát triển t́nh thương. Kỹ thuật sử dụng trong đây căn cứ vào khả năng lớn lao (muốn cải thiện) của con người, nhờ bản tâm trong sáng sẵn có của ḿnh. Khởi đầu, chúng ta hăy t́m hiểu coi các cảm thọ là những dấu ấn dính chặt vào tâm ḿnh, hay chúng chỉ là những dấu vết mà ta có thể xả bỏ chúng được? Chúng ta đi tới kết luận: bản chất của tâm vốn trong sáng, giống như bầu trời luôn trong trẻo phía trên các đám mây đen. Có được quan điểm căn bản đó rồi, chúng ta sẽ học hỏi các bài giảng về 7 bước thực tập để trải rộng t́nh thương.
Trước khi thực tập, chúng ta cần hiểu biết về khuynh hướng tự nhiên của con người, chỉ muốn phân biệt mọi chuyện thành ra hai phe - như bạn và thù chẳng hạn. Sở dĩ chúng ta vướng víu vào các quan niệm nhị nguyên, v́ chúng ta quan tâm quá vào những lợi, hại, khiến cho những t́nh cảm thương yêu, từ ái trong ta bị hạn chế, bị thu nhỏ lại. Chúng ta nh́n sâu sẽ hiểu, với ham muốn và vướng mắc, chúng ta thường thiên vị, ưu ái một số người và thiếu t́nh thương đối với một số người khác.
Bài tập sơ khởi là ta tập đối xử công b́nh với mọi người: ai cũng mong được sống hạnh phúc hết cả. Quán về vô thường trong môi trường và trong các liên hệ sẽ giúp chúng ta đỡ cứng ngắc, biết sống uyển chuyển hơn.
Một phương pháp tiên khởi dạy ta nên nh́n vào h́nh ảnh hai người: một luôn khen ngợi ta và một sẵn sàng tấn công ta. Ta tập nhận biết các phản ứng trái ngược trong tâm trước hai đối tượng đó để có thể chuyển đổi, tập nghĩ cảm với tinh thần bất nhị - không phân biệt. Bước thực tập đầu tiên này giống như việc ta cần rửa sạch bức tường trước khi ta sơn phết lên đó bức tranh của t́nh thương.
Một khi ta có tinh thần bất nhị rồi, th́ bước phát triển t́nh thương đầu tiên là tập có thái độ tích cực đối với các đối tượng ở ṿng rộng hơn. Tỷ dụ ta chọn mấy người bạn thân thiết nhất, rồi tới các bạn b́nh thường khác, từ từ ta trải t́nh thương tới những người dưng, rồi tới các kẻ thù - những người làm hại ḿnh hay bạn ḿnh. Việc khó khăn nhất là bạn thanh thỏa được những cảm xúc ngăn cản chúng ta tiến bước.
Bước thực tập thứ hai: quán chiếu về sự tử tế của các thành viên trong gia đ́nh, các bằng hữu, nhất là khi chúng ta c̣n bé thơ, lúc nào cũng cần được chăm sóc. Sau khi ta biết tán thưởng những tấm ḷng tử tế, ta sẽ biết ơn cả những người không thuộc ṿng thân hữu lân cận. Như người công nhân sắp hàng hóa lên kệ trong siêu thị chẳng hạn, ta cũng nên tập biết ơn họ, dù cho việc họ làm không trực tiếp dành cho ta. Sau đó, chúng ta tập nh́n kẻ thù như những người cho chúng ta cơ hội duy nhất để thực tập tánh kiên nhẫn, ḷng bao dung và chịu đựng.
Bước thứ ba và thứ tư bổ túc và giúp cho nhau ngày càng vững mạnh. Bước thứ ba là đáp ứng sự tử tế của người bằng cách cư xử đàng hoàng với họ, giúp họ sớm đạt tới giác ngộ. Từ đó, tự nhiên bạn sẽ tới bước thứ tư: học thương yêu; bài học đầu tiên là hiểu biết các nỗi đau khổ của người khác. Chúng ta t́m học để hiểu v́ đâu mà đau khổ cứ luân hồi hoài hoài, học từ kinh nghiệm bản thân, rồi khai triển ra, học về người khác. Nhờ đă tiến bộ ở các bước thứ nhất và thứ hai, chúng ta cảm thấy gần gụi tha nhân. Tới đây, sự tu tập tinh chuyên từng bước một sẽ giúp ta quan tâm tới người khác nhiều hơn, và t́nh thương yêu ngày càng trải rộng thêm.
Mục tiêu của các bước thực tập trên đây là để ta làm bạn với mọi người và mọi loài. Bây giờ, ta cần chú ư vào t́nh thương và sự vướng mắc của nó. Khi chúng ta trải rộng t́nh thương ra ngoài những giới hạn thông thường, th́ t́nh thương đó không có vướng mắc. Không phải là chúng ta đi t́m một t́nh thương mới, không thực tế, nhưng ta chỉ đem t́nh thương trải rộng ra khắp địa cầu mà thôi. Mục tiêu của chúng ta là tạo ra trong tâm ḿnh t́nh yêu của mẹ đối với con, và trải nó ra cho tất cả mọi người, mọi loài chúng sinh. Đó là t́nh thương đích thực và đầy ắp năng lượng. Tôi sẽ chứng minh để các bạn hiểu thứ t́nh yêu đó giúp cho nhân loại hiểu nhau hơn, không cần tới luật lệ hay mệnh lệnh bên ngoài - đó là t́nh thương có gốc rễ từ trái tim bạn.
Bước thứ năm để thực tập từ bi là ư muốn mănh liệt giúp người bớt khổ. Bi trong từ bi là một khía cạnh khác của yêu thương: muốn nh́n thấy mọi người được hạnh phúc. Để có thể yêu thương và từ ái đối với mọi người dù họ giàu hay nghèo, già hay trẻ, ốm đau hay khỏe mạnh, điều quan yếu nhất mà chúng ta luôn luôn phải nhớ: họ đều là những người thân thiết với ḿnh.
Các bài thực tập trong giai đoạn này từ từ sẽ tạo nên trong chúng ta t́nh thương dành cho những người mà bạn không thương, hay chỉ có những t́nh cảm trung tính, yếu ớt, hoặc tiêu cực. Một kỹ thuật để thực tập đề nghị bạn hoán chuyển địa vị của ḿnh với những kẻ đang đau khổ v́ nghèo đói hay bệnh tật.
Bước thứ sáu giúp chúng ta sống hết ḿnh cho tha nhân, và bước thứ bảy: hướng các thực chứng về từ bi, t́nh thương không phân biệt về mục tiêu giác ngộ tối thượng - có ích lợi cho sự giúp đỡ và phục vụ chúng sinh rộng lớn hơn.
Thực tập theo con đường giác ngộ, chúng ta sẽ chuyển hóa những ǵ vị kỷ, để có những quan tâm lành mạnh hơn đối với người khác. Bạn có thể thay thế cái tâm yêu ḿnh (ngă ái) bằng tâm yêu người. Nhiều kỹ thuật giúp bạn bắc lại nhịp cầu thông cảm với mọi người, trong cái tâm bất nhị, với căn bản yêu thương, sẽ giúp bạn thấy rơ chuyện thực tập không bao giờ nhàm chán. Sự thực tập với nhiều kỹ thuật phong phú sẽ giúp cho bạn có nhiều thể nghiệm sâu xa. Một số kỹ thuật thích hợp với hoàn cảnh và quan điểm của bạn sẽ giúp cho bạn cảm thấy dễ dàng và đạt nhiều hiệu quả hơn trong việc thực tập.  |