|
Một người lớn tuổi, hẳn thuộc thế hệ đă tham gia kháng chiến và hiểu biết t́nh h́nh địa phương thời ấy, nhận xét. Tôi cũng đă được biết trên địa bàn thôn Thi Thại này thời ấy có nhiều đơn vị đứng chân, nào Tuyên huấn Duy Xuyên, dân y Duy Xuyên, thị đội Hội An… Hầm bí mật thường đào ngầm chân tre và hầm của đơn vị nào đơn vị nấy biết. Liệu c̣n ǵ trong hầm không? Biết đâu…
Anh em moi tiếp và đào rộng ra nữa. Nhưng không t́m được ǵ ngoài tấm ván đă được lấy lên.Trời đă xẩm tối.Tôi và anh Dy quyết định kết thúc công việc trong nỗi thất vọng. Tôi đưa ông Tám trở về B́nh Tú. Dọc đường, tôi an ủi ông: Ngay như ông Năm Chiến th́ hiệu suất t́m được cũng chỉ 70 – 80%.
Kỳ II: Ông Đặng Xuân Ba, người chỉ đúng nơi Quư nằm
Ra tới Đà Nẵng, việc đầu tiên là tôi gặp nhà điêu khắc Phạm Hồng, người bạn thời kháng chiến, nhờ anh phác sơ trên giấy một tấm bia tưởng niệm dự định sẽ dựng bằng đá Ngũ Hành Sơn cỡ nho nhỏ phù hợp với số tiền mà bố con tôi có.
- Phác thảo th́ dễ thôi, để làm sau, mà có lẽ cũng chả cần, bây giờ đi t́m đá trước đă.
Phạm Hồng lấy xe máy chở tôi qua bên kia sông Hàn vào Hoà Hải, nơi có làng đá Non Nước nổi tiếng. Ṿng đi ṿng lại vài lần, bỗng Phạm Hồng ghé vào dừng xe trước một cửa hàng lớn có cái bảng hiệu rất độc đáo NGUYỄN VIỆT MINH, quay lại vỗ vai tôi:
- Chu cha, nh́n này, cái khối đá …
Chếch bên mép cửa hàng, trên nền cát lề đường, một khối đá trắng đặt nằm có dáng tự nhiên rất đẹp, h́nh trụ, một đầu to thon dần về phía đầu nhỏ, vừa nh́n đă thấy mê. Mê, nhưng ngại. V́ nó quá lớn, đường kính đáy phải đến trên nửa mét, dựng lên th́ cao phải đến trên 2 mét. Tôi th́ thầm:
- Thích quá, nhưng làm sao ḿnh mua nổi.
- Th́ cứ hỏi giá thử coi.
Chúng tôi bước vào cửa hàng, gặp ngay ông chủ ra tiếp. Ông có gương mặt phúc hậu, đượm chút phong trần, trạc tuổi ang áng cũng ngang tôi với Phạm Hồng. Ông cho biết khối đá ấy giá 2 triệu rưởi. Tôi và Phạm Hồng im lặng nh́n nhau.
Phạm Hồng thăm ḍ: Có bớt được không? Ông chủ bảo không bớt được và giải thích rằng toàn bộ khu vực Ngũ Hành Sơn đă bị cấm khai thác đá, khối đá kia là ông mua từ Thanh Hoá chở vào định sẽ xẻ ra làm tượng nhỏ.
Tôi ghé tai Hồng bảo khẽ: Ông ấy có bớt chắc cùng lắm cũng chỉ vài trăm ngàn, mà chừng đó th́ ḿnh cũng chẳng mua nổi.
Hồng bảo, ừ, nhưng mà nó đẹp quá, đúng với mong muốn của ḿnh quá, chỉ cần để nguyên thế thuê thợ khắc văn bia vào, đích thân Hồng sẽ chạm phù điêu chân dung Quư bên trên văn bia rồi dựng lên là được một bia tưởng niệm đẹp và độc đáo hết ư.
Quả thật sau cái phút nh́n thấy khối đá kia hai chúng tôi như bị hớp hồn, không c̣n thấy một khối đá nào hấp dẫn nổi ḿnh. Hồng lại gạ bớt. Ông chủ bảo bớt cho hai trăm ngàn, và hỏi mua để làm ǵ?
Trong lúc tôi đang thầm tính đến việc sẽ đề nghị Nhà xuất bản Đà Nẵng tái bản tác phẩm của Quư và ứng trước nhuận bút để bù đắp vào khoản thiếu hụt th́ Hồng giới thiệu về tôi với ông chủ, về sự hy sinh của Quư và hoàn cảnh của tôi hiện nay. Nghe xong ông chủ bảo bớt hẳn 5 trăm ngàn, chỉ lấy tṛn 2 triệu…
Từ đấy hàng năm tôi đều cố thu xếp mọi việc ở Đà Lạt để về đây một hai lần. Ḷng tôi vẫn mơ màng Quư cũng nằm quanh quất đâu đây thôi. Tôi gặp làm việc với UBND xă Hoà Phước xin dỡ bỏ ngôi mộ tượng trưng tại NTLS đằng ấy.
Nhân tiện xin kể thêm, suốt thời gian dựng bia, hễ cứ nghe anh em mách bảo ở đâu có “thầy” là tôi lại tranh thủ t́m đến. Chẳng hạn một buổi tối tôi được dẫn sang Duy Vinh, xă liền kề Duy Thành. Trong ngôi nhà tôn nền đất trống trải, lạnh lẽo và tối om, thấy một ông “thầy” c̣n trẻ cùng người “phụ tá” ngồi cạnh chiếc bàn gỗ mộc có chiếc đèn dầu liu hiu.
Sau mấy thủ tục đầu tiên (đặt một món tiền nhỏ vào cái đĩa và thắp nhang), th́ ông “thầy” duỗi chân vặn ḿnh ợ oẹ, liếc qua cũng thấy ngay là động tác giả, miệng xổ một tràng âm thanh quái dị ra điều là “hồn” đang “phán” đấy, vụng về đến mức tôi cố nén để khỏi ph́ cười.
Gă “phụ tá” phiên dịch rằng “hồn” bảo nhà ngươi phải cúng một chiếc Dream đời mới th́ “hồn” chỉ chỗ cho. Tôi ậm ừ gật gật làm bộ lắng nghe rồi vội cáo lui. Đại khái thế, cái tâm trạng khắc khoải thường trực đă cuốn tôi đến vài ba chỗ hắc ám như thế ở Duy Xuyên, Điện Bàn thời gian ấy.
Mỗi lần về đây tôi được vợ chồng Vơ Bắc cho biết, vào các ngày lễ, tết, cơ quan chính quyền, đoàn thanh niên, phụ nữ, văn nghệ địa phương đều có đến đặt ṿng hoa và thắp hương tưởng niệm Quư.
Việc hương khói thường xuyên th́ tuy không nghe kể nhưng tôi biết vợ chồng Bắc luôn chăm lo chu đáo. Đời sống nhà Bắc năm sau đều khá hơn năm trước, Bắc khoe thế. Và đặc biệt, sau ba đứa con gái đầu, năm 1999 vợ Bắc bỗng sinh thêm được thằng con trai…
Chiếc cặp tóc t́m thấy cùng với hài cốt nhà văn Dương Thị Xuân Quư
Tôi ở lại Thi Thại thêm mấy ngày và t́m gặp anh Ba Lữ (Vơ Thế Lữ), nguyên xă đội trưởng xă Xuyên Tân (Duy Thành) vào thời gian Quư hy sinh. Tôi gặp anh v́ một việc khác, không ngờ lại nhận được một thông tin rất giá trị.
Anh Ba Lữ kể, anh là người đầu tiên dẫn anh em du kích vào thôn 2 (Thi Thại) ngay sau khi bọn Nam Triều Tiên rút đi. Trước đó anh đă được nghe anh em báo cáo khu vực Thi Thại có hai người hy sinh là chị Quư nhà báo và ông Hiểu cán bộ thôn.
Ông Hiểu th́ t́m được ngay nhờ thấy một nấm đất đắp sơ sài trên có cắm cây thập giá buộc bằng que tre, c̣n chị Quư th́ không thấy đâu, nhưng gặp một chỗ ruồi bu rất nhiều liền tổ chức đào bới mà cũng chẳng thấy ǵ ngoài những cành tre gộc tre chồng chất rối bời.
Chi tiết này thật mới đối với tôi, hồi giờ chưa từng nghe ai nói. Tôi vội chở anh Ba Lữ tới thực địa nhờ anh chỉ cho cái chỗ đặc biệt đáng chú ư ấy, và nhờ Bắc, Chính đào ngay.
Không đầy 30 phút sau, ở độ sâu chừng 60-70cm, dưới ḷng một giao thông hào đă bị lấp, tôi t́m thấy một tấm dù hoa màu cỏ úa. Chỗ ấy chỉ cách vị trí dựng bia tưởng niệm (giếng đất cũ) hơn 5m.
 |