Ði tìm hạnh phúc

[BinhMinh]

Nguyễn Linh Giang

Nếu có ai hỏi tôi mục đích của cuộc sống con người là gì, chắc chắn tôi sẽ trả lời rằng: để đi tìm hạnh phúc. Vì ai trên cõi đời này cũng muốn đi tìm hạnh phúc cả. Nhưng hạnh phúc thì còn tùy thuộc vào định nghĩa của mỗi người, chẳng ai giống ai.

Hôm nọ tôi nói chuyện với một cô đồng nghiệp trẻ, cô nói một câu làm tôi phải giật mình nghĩ lại: “Chị thì sướng quá rồi, cuộc đời của chị thì quá hạnh phúc, đầy đủ hơn ai hết”. Thiệt vậy sao? Vậy mà có những lúc tôi cũng muốn đập đầu vào... gối chết cho rồi. Vì ngay lúc ấy, mình thấy quá khổ. Rồi trong lúc khổ ấy, mình cứ lan man nghĩ lại toàn những chuyện khổ cũ để thấy nỗi khổ càng ngày càng lớn bừng bừng lên. Lúc đó, chắc những cái “tưởng uẩn, hành uẩn” của mình đang trồi lên hoạt động dữ dội.

Thực ra ai cũng đã hơn một lần trải qua những phút giây ngập tràn hạnh phúc: bế trên tay đứa con xinh xẻo ngây thơ như thiên thần, được gần gũi và thông cảm người mình yêu, cảm nhận tình thương yêu của bà mẹ dành cho mình... còn nhiều nữa. Nhưng người ta ít nghĩ đến những hạnh phúc, những “blessings” ấy mà lại thường nghĩ tới những chuyện không vừa ý này đến những chuyện không vừa ý khác, và cuối cùng cảm thấy... đời là bể khổ. Do đó, cách tốt nhất là mỗi khi ý thức được mình đang lan man tự kể khổ, tự thương hại, thì chấm dứt ngay để chỉ nghĩ đến những chuyện “positive” tức chuyện vui, chuyện “tích cực”. Tôi thường nhớ tới câu “Cam tâm làm, hoan hỉ chịu” để ngưng tự thương hại. Và cũng theo thầy làm lễ “tri ân và cảm kích” ở mỗi lớp học taichi để nhận ra những chuyện đẹp trong đời.

Khi ngồi thiền, những giờ phút định tâm, “lắng nghe sự im lặng” thật có thể đếm trên đầu ngón tay. Trong khi đó, những giờ phút trí óc mình suy nghĩ mông lung hết chuyện thị phi này đến chuyện thị phi khác thì nhiều vô số kể. Mỗi khi mình ý thức được là đang rơi vào chuỗi suy nghĩ mông lung ấy, cách tốt nhất là chấm dứt ngay để trở lại lắng nghe sự im lặng trong tâm. Không dễ! Do đó, dù đức Phật có nói “Ta là Phật đã thành, các con là Phật sẽ thành”, thì cái sự chúng sinh thành Phật như ngài chắc là còn lâu lắm. Và đối với tôi, hạnh phúc đích thực có lẽ là những giờ phút an lạc tỉnh thức không bao giờ chấm dứt, một cõi cực lạc thanh tịnh kéo dài mãi mãi. Nói cách khác, mình vẫn sống trong cõi đời ô trược này nhưng với một tâm thái thanh tịnh bất tuyệt và không còn cảm thấy cái khổ hay cái vui có gì khác biệt nữa.

Nhưng hạnh phúc còn có nhiều định nghĩa khác, rất nhiều. Theo một bài báo và mấy cái hình trên tờ LA Times tuần qua thì hạnh phúc của rất nhiều những người dân nước Tầu hiện nay, nhất là những người dân ở những đô thị lớn, là bắt kịp được ông hàng xóm trong việc tiến lên thiên đường vật chất: cái chỗ ở to hơn, sang hơn; chiếc xe hơi hiện đại hơn; nhiều tiền trong nhà băng hơn; có vợ hay bạn gái đẹp hơn... Nước Tầu đang chuyển mình 180 độ từ kinh tế cộng sản đến kinh tế thương mại, tư bản. Và trong cuộc chuyển mình này, rất nhiều kẻ được trời ưu đãi, kiếm tiền như nước, lên tỷ phú. Mà cũng có những kẻ chậm chân hay không được may mắn, bị bỏ lại. Đối với những kẻ đó, hạnh phúc là chế độ cộng sản xưa kia, khi mà ai cũng nghèo đói giống như mình. Không ai phải lo chuyện kiếm được nhiều tiền hơn, ăn ngon hơn, ở sang hơn. Nếu may mắn có được những cái đó thì lại càng phải giấu đi nữa. Nhưng ở thời đại bây giờ, đối với những cô gái Tầu trẻ đẹp, bạn gái của những ông nhà giầu mới, thì lại khác. Hạnh phúc của các cô là dùng sắc đẹp và tuổi trẻ của mình “ngay bây giờ” để kiếm thật nhiều tiền một cách nhàn hạ.

Đọc xong bài báo này, tôi cảm thấy rất chán ngán. Nước Tầu thì như vậy, nước Việt Nam chắc cũng không khác bao nhiêu, sợ còn tệ hơn là khác. Còn nước Mỹ này thì có lẽ đã qua cái thời như vậy để tiến lên một thời đại khác. Bây giờ là một nỗi chán chường thụ động bao trùm giới trẻ. Lớn lên trong một đất nước dư thừa, chẳng ai chết đói nổi, chúng không cảm thấy chuyện được sống đầy đủ, được cho đi ăn học mà không phải vất vả... là hạnh phúc nữa. Mấy chuyện nầy thông thường quá, ai mà chẳng được như vậy, thế thì có gì là hạnh phúc. Chúng tìm hạnh phúc ở những chỗ khác, thứ khác: thuốc methamphetamine hay thuốc lắc, thứ thuốc có thể làm chúng thăng thiên, lên mây xanh, “feel real good”, thứ cảm giác mà chúng muốn có hoài nên cứ phải dùng thuốc hoài, bất kể mọi chuyện. Ngoài ra, chúng còn tìm thú vui, hạnh phúc ở những hành động nguy hiểm chết người: tự bóp nghẹt cổ đến mức gần chết để được hưởng những phút đầu óc “thăng hoa”. Nhiều khi quá độ, chúng chết luôn không hồi tỉnh lại được nữa. Còn nhiều thú khác để đi tìm một niềm hạnh phúc mong manh trong đời sống mà giới trẻ đang thi hành, nhiều cái “thú” mà người ta nghe tới phải thấy rợn mình.

Tối qua tôi tình cờ vớ được quyển sách “Đời Nghệ Sĩ” của nhà văn quá cố Nguyễn Hiến Lê. Phải nói là ông có biệt tài viết về chuyện đời “biography” của những nhân vật nổi tiếng. Những chuyện này được ông viết lại như những câu chuyện cổ tích, đọc rất là thích thú. Một phần cũng vì tôi rất thích đọc tiểu sử những danh nhân, chắc để tìm hiểu “tại sao người ta hơn mình”, nên tôi đã đọc lại cuốn sách suốt đêm. Cuộc đời nhà văn William Somerset Maugham để lại trong lòng tôi nhiều ấn tượng nhất. Theo nhà văn Nguyễn Hiến Lê, có lẽ vì mồ côi cha mẹ sớm phải sống nhờ gia đình người bác mục sư khắc nghiệt, lại thêm bị tật cà lăm khiến ông mang nhiều mặc cảm, mà suốt đời Maugham trở nên một người chua chát. Tuy là một nhà văn và nhà viết kịch nổi tiếng khắp thế giới và rất giầu có nhờ một sự nghiệp đồ sộ, ông vẫn không tìm thấy được hạnh phúc và niềm vui dài hạn. Truyện của ông dù tả tình, tả cảnh, tả tâm lý nhân vật thật tinh tế cũng như có những cốt truyện rất ly kỳ, hấp dẫn, vẫn phần lớn là những truyện mỉa mai, chua chát, nói lên những cảnh thê thảm của cuộc đời. Vậy thì hạnh phúc ở đâu?

Nguyễn Hiến Lê có trích vài câu danh ngôn của Maugham in trước mẩu chuyện về ông, trong đó có một câu mà tôi thấy cần phải nhớ: “Người ta không thể tìm thấy hạnh phúc ở tiền bạc, vật chất, công việc... những thứ bên ngoài. Người ta chỉ có thể tìm thấy hạnh phúc ở nội tâm”.

Đúng như vậy, chúng ta cần trở về nội tâm để lắng nghe sự im lặng.