Cái mặt đen tối của đức tin

[LamTien]

CÁI MẶT ĐEN TỐI CỦA ĐỨC TIN
[The Dark Side Of Faith]
By: Rosa Brooks

Los Angeles Times, October 1, 2005
Người dịch: Nguyễn Đình Công

Đây là kết quả chính thức: Quá sùng tín có thể là sự nguy hiểm cho xã hội.

Đây là kết quả nghiên cứu trong tờ “Tôn Giáo và Xã Hội” (Religion and Society), một ấn phẩm của Trung Tâm Nghiên Cứu Tôn Giáo, Đại Học Creighton. Cuộc nghiên cứu bởi khoa học gia Gregory S. Paul, chú trọng đến sự tương quan giữa mức độ “sùng tín của quần chúng” và những sự “lành mạnh xã hội” trong 18 quốc gia dân chủ phú cường, trong đó có Hoa Kỳ.

Paul xếp hạng các xã hội trên căn bản tỷ lệ dân chúng tin tuyệt đối vào Thiên Chúa (God), cầu nguyện và dự các thánh lễ, hoạt động tôn giáo nhiều hay ít. Rồi Paul nghiên cứu mối tương quan giữa những dữ kiện (data) trên với những dữ kiện về tội ác, bệnh hoa liễu, gái vị thành niên mang thai, phá thai và tỷ lệ trẻ sơ sinh chết yểu.

Tác giả thấy rằng những quốc gia dân chủ sùng tín nhất có mức độ cao hơn nhiều về những tệ đoan xã hội so với những xã hội trong đó tỷ lệ những người vô thần và theo thuyết vô ngộ cao nhất [He found that the most religious democracies exhibited substantially higher degrees of social dysfunction than societies with larger percentages of atheists and agnostics.]

Về những quốc gia được nghiên cứu thì nước Mỹ - nay là nước trong đó có tỷ lệ cao nhất những người tin tất cả vào Thánh Kinh và bày tỏ lòng tin tuyệt đối vào Thiên Chúa (và có tỷ lệ thấp nhất những người vô thần và theo thuyết vô ngộ) [the largest percentage of people who take the Bible literally and express absolute belief in God (and the lowest percentage of atheists and agnostics) - cũng là nước có tỷ lệ cao nhất về những vụ giết người, phá thai, gái vị thành niên mang thai, và các bệnh hoa liễu.

Kết quả nghiên cứu trên không phải là lạ lùng gì đối với những người từ lâu thường nghiến răng bối rối khi nghe những nhà truyền giáo cực hữu tuyên bố rằng những xã hội cởi mở thế tục thì yếu kém về vấn đề đạo đức. Cuộc nghiên cứu trên toàn thế giới của Paul xác nhận điều hiển nhiên này ở nước Mỹ: Khi nói đến những giá trị đạo đức, nếu nhìn vào những sự kiện thay vì những lời chỉ là khoa trương hoa mỹ (mere rhetoric), những tiểu bang thế tục màu xanh đã đặt những tiểu bang thuộc vòng đai Thánh Kinh màu đỏ (Bible Belt red states) xuống đất đen.

Tỷ lệ những vụ giết người? Cao nhất trong 6 trên 7 tiểu bang thuộc màu đỏ (sùng tín) trong cuộc bầu cử năm 2004 (Louisiana, Mississippi, Nevada, Arizona, Georgia, South Carolina) trong khi các tiểu bang màu xanh (thế tục) ở Đông Bắc có tỷ lệ thấp hơn tỷ lệ trung bình quốc gia nhiều. Trẻ con sơ sinh chết yểu? Cao nhất ở miền Nam và Tây Nam, thấp nhất ở New England (Đông Bắc). Tỷ lệ ly dị? và Tỷ lệ gái vị thành niên mang thai? Đều như vậy cả (The same).

Lẽ dĩ nhiên, sự phân biệt xanh/đỏ chỉ là một sự phân chia không hoàn mỹ về mức độ sùng tín. Và dù cuộc nghiên cứu của Paul đã chứng tỏ chắc chắn là có sự tương quan giữa mức độ sùng tín và tệ đoan xã hội, cũng có thể là những tệ đoan xã hội đã khiến con người sùng tín hơn chứ không phải là ngược lại.

Tuy rằng sự tương quan không phải là nguyên nhân, kết quả nghiên cứu cũng đưa đến cho chúng ta nhiều điều cần phải suy nghĩ. Ít nhất là, trái với niềm tin phổ thông trong những xã hội tôn giáo, ít sùng tín không gây hại gì cho xã hội. Điều này có thể được dùng làm căn bản cho những người chủ trương niềm tin tôn giáo là vấn đề thuần túy cá nhân, và chính quyền phải giữ trung lập, không chỉ ở giữa những tôn giáo mà còn giữa tôn giáo và không tôn giáo. Điều này cũng đưa đến sức đẩy cho những nhà phê bình các dịch vụ xã hội và những chương trình tiết dục để ngăn ngừa thụ thai và bệnh hoa liễu của những tổ chức tôn giáo (critics of "faith-based" social services and abstinence-only disease and pregnancy prevention programs.)

Chúng ta không nên tránh né khả năng là quá sùng tín có thể nguy hại cho xã hội. Những phương pháp giải quyết vấn đề một cách thế tục, thuần lý, đặt nặng trên tính bất định (uncertainty), trên bằng chứng và luôn luôn phải tái thẩm xét. Niềm tin tôn giáo vốn là phi lý trí (inherently nonrational). Điều này tự nó không làm cho tôn giáo vô giá trị hay nguy hiểm. Ai ai cũng có những niềm tin phi lý trí, và một số những niềm tin này có thể có những giá trị cho cá nhân và xã hội. Nhưng về lịch sử, các xã hội đã bị rơi vào tình trạng bất an, rắc rối khi những tôn giáo có quyền lực trở thành thế lực đế quốc với tính cách tuyệt đối.

Tôn giáo có thể có mặt đen tối, điều này không mới lạ gì. Ai có thể phủ nhận là chủ nghĩa cực đoan Hồi Giáo thì liên hệ đến những hành động khủng bố trên thế giới gần đây? Và vì trong suốt lịch sử, Ki Tô Giáo cũng đẫm máu như là lịch sử Hồi Giáo (the history of Christianity is every bit as blood-drenched as the history of Islam), tại sao chúng ta không thể cho rằng những dạng cực đoan của Ki Tô Giáo hiện đại ở Mỹ cũng có những ảnh hưởng nguy hiểm đáng kể trên sự lành mạnh của xã hội và an sinh của con người?

Kết quả nghiên cứu của Paul đưa đến cho chúng ta kết luận là sự đe dọa nghiêm trọng nhất cho nhân loại ngày nay là chủ nghĩa cực đoan tôn giáo (religious extremism): những hệ thống tín ngưỡng phi lý trí, tuyệt đối, không chịu chấp nhận khoan dung sự khác biệt và bất đồng ý kiến. Tôi tiên đoán là những nhà truyền bá phúc âm (evangelists) cực hữu sẽ tìm hết cách để bác bỏ những kết quả nghiên cứu của Paul. Nhưng khi họ thất bại thì họ sẽ nhún vai nói rằng: “Ừ, các xã hội sùng tín có nhiều vụ giết người và bệnh tật hơn những xã hội ít sùng tín. Vậy thì sao? Hãy nhớ những cuộc thử thách Job. Thiên Chúa thường thử thách những kẻ sùng tín.”

Đối với những kẻ có niềm tin phi lý trí, ngay cả những bằng chứng trái ngược với niềm tin của họ cũng có thể được bóp méo để củng cố cho niềm tin của họ. Chủ nghĩa tuyệt đối (chỉ có niềm tin của Ta là đúng) có nghĩa là không bao giờ phải nói là tôi hối tiếc (Absolutism means never having to say you're sorry). Và lẽ dĩ nhiên, đó là điều làm cho niềm tin tôn giáo đó rất nguy hiểm. (And that, of course, is what makes it so very dangerous.)