| ||||||
![]() |
| | LinkBack | Thread Tools | Display Modes |
| ||||
|
GS Goleman c̣n cho biết "Thông Minh Xúc Cảm" không những giúp cho con người tránh được các hậu quả tai hại mà c̣n giúp cho con người sống hài ḥa, an vui với vợ-chồng-con cái và thành công ngoài đời nữa. Điều đặc biệt là con người có thể học thêm và phát triển phần "Thông Minh Xúc Cảm" này nếu họ biết cách. Nếu không biết cách duy tŕ nó, con người sẽ c̣n giảm mất phần EQ nữa. Nói tóm lại, nhờ có "Thông Minh Trí Tụê" (IQ) mà con người có thể học hành dễ dàng hơn nhưng như vậy vẫn c̣n chưa đủ. Đó mới là phần "Trí". Con người cần phải có thêm phần "Thông Minh Xúc Cảm" (EQ) th́ mới biết cách ứng xử và thăng tiến kể từ khi bắt đầu đi học cho tới khi ra đời làm việc và về hưu. Các lănh tụ, các chính trị gia thường có cả IQ lẫn EQ rất cao. Họ có thể rất là khôn ngoan, đức độ mà họ cũng có thể rất là gian hùng và tàn ác. Cả IQ và EQ không đặt trọng tâm vào vấn đề Đạo Đức của con người. Cái nguy hại trên thế giới hiện nay là nhà trường đă quá lơ là đến các vân đề thuộc về phần "Công Dân Giáo Dục" (rất liên quan đến EQ) cho nên học tṛ đôi lúc rất là … khó dậy v́ học tṛ chỉ nghĩ đến các lợi lộc cho riêng cá nhân họ và nhiều lúc học tṛ đă thiếu mất phần căn bản của "Tiên học lễ, hậu học văn"! Thiện căn ở tại ḷng ta Chữ Tâm kia mới bằng ba chữ Tài Sang đến Thế Kỷ 21, người Âu Mỹ đă "đi thêm một bước nữa": họ cho ra đời phần thông minh mà tôi tạm dịch là "Thông Minh Tâm Linh" (Spiritual Intelligence, viết tắt là SI và được đo lường qua Thương Số Thông Minh Tâm Linh - Spiritual Intelligence Quotient viết tắt là SQ). Đừng bao giờ tự nhận rằng ḿnh tự hiểu cái ḷng ḿnh hay hiểu được ḷng người; có ư thức trọn vẹn như vậy th́ mới có khả năng tạ ơn, ngưỡng mộ, và tôn kính tất cả những ǵ khó khăn và khó hiểu nhất hiện nay. Mỗi khi ḿnh vừa t́m cái tâm th́ tâm đă đi mất rồi. Tâm không phải là cái mà ḿnh có thể đạt tới được trong quá khứ, hiện tại, và tương lai. Điều bí mật lạ thường là cái tâm không ở thời gian và không ở trong không gian mà vẫn bừng sáng liên tục. Điều đầu tiên cần hiểu về cái tâm là cái tâm không là một cái ǵ cả mà tâm lại không là hư vô. Nói về bản chất hay về tính thể của cái tâm là tạm dùng danh từ dễ hiểu để gọi một cái không hề giống như cái ḿnh tưởng nhận lầm lạc. Nói theo danh từ Phật Pháp th́ tâm không có tự tính, v́ không có tự tính (vô tự tính) nên không có thực thể, không có hữu thể. Tâm là Không Tính mà Không Tính lại chính là Tâm. Điều cuối cùng cần nhớ thường trực: cái Tâm vốn là trống trải, trong veo, sáng ngời, vô ngại, thông đạt. Sự trống rỗng ở đây không phải là không có ǵ cả mà lại biết được tất cả, sáng và sướng đồng lúc." Tôi xin trích một đoạn viết về cái "Tâm" trong Tạng Thư Sống Chết dưới đây: ."… Lúc đó tôi chừng chín tuổi. Thầy tôi gọi tôi đến và bảo tôi ngồi trước mặt ông. Chỉ có hai thầy tṛ chúng tôi. Thầy tôi bảo: - Bây giờ ta sẽ khai thị cho con về bản lai diện mục của tâm. Cầm cái chuông và trống tay nhỏ lên, thầy triệu thỉnh tất cả những bậc thầy trong hệ truyền thừa, từ Phật nguyên thủy trở xuống đến bậc thầy của chính thầy. Rồi thầy bắt đầu khai thị. Bỗng chốc thầy ném vào mặt tôi một câu hỏi không thể trả lời: - Tâm là ǵ? Thầy nh́n xoáy sâu vào mắt tôi. Tôi hoàn toàn kinh ngạc. Tâm tôi tan ra. Không c̣n ngôn từ, tên gọi, ư tưởng nào ở lại – Không có tâm nào hết, quả thế. Cái ǵ xảy ra trong giây phút đầy kinh ngạc ấy? Những ư niệm quá khứ đă chết, tương lai chưa đến; ḍng tư tưởng của tôi bị cắt ngang đột ngột. Trong cú sốc đó một khoảng trống mở ra, trong khoảng trống ấy chỉ có một giác tính tuần túy trực tiếp về hiện tại, một cái ǵ hoàn toàn vượt ngoài mọi bám víu chấp thủ. Giác tính ấy đơn giản, sơ nguyên và căn để. Tuy vậy sự giản đơn thuần túy đó cũng tỏa sáng đầy sự ấm áp của một niềm bi mẫn bao la. Biết bao nhiêu điều tôi có thể nói về giây phút ấy! Thầy tôi rơ ràng đang đặt cho tôi một câu hỏi, nhưng tôi biết thầy không chờ đợi một câu trả lời. Tôi chưa săn t́m giải đáp th́ đă thấy rằng không có giải đáp nào có thể t́m kiếm. Tôi ngồi thộn ra trong kinh ngạc, nhưng trong khi ấy một niềm tin vững chắc sâu xa sáng chói tôi chưa từng biết đến, đang dâng tràn trong tôi. Thầy tôi đă hỏi: "Tâm là ǵ?" và vào lúc ấy tôi tưởng chừng ai cũng biết rằng, không có chuyện có hiện hữu một cái tâm nào cả, làm sao tôi có thể t́m ra. Vậy, dường như đi t́m tâm thực là phi lư. Sự khai thị của thầy tôi đă gieo một hạt giống sâu xa trong tôi. Về sau tôi mới biết đấy là phương pháp khai thị được dùng trong truyền thống chúng tôi. Tuy nhiên, v́ lúc đó tôi không biết, mà những ǵ xảy ra có vẻ hoàn toàn bất ngờ, và do đó càng kinh hoàng mănh liệt." Như vậy có phải rằng ta chỉ có thể cảm nhận được cái "Tâm" của ta mà thôi? Làm sao mà cảm nhận được cái "Tâm" của ḿnh nhỉ? Khi tôi đă trên 40 tuổi, có lắm lúc tôi thấy rất mệt mỏi, buồn bực, lo âu, đời đầy áp lực …Tôi muốn ngủ mà ngủ cũng chẳng được v́ đầu óc bị căng thẳng. Tôi không muốn uống thuốc ngủ và một người bạn đă chỉ cho tôi cách thực tập Transcendental Meditation: ḿnh phải cố gắng làm sao cho đầu óc ngăn chặn được những ư nghĩ đến liên tục trong đầu óc để hy vọng là ḿnh không c̣n phải vướng bận ǵ nữa (blank out the mind). Những khi tôi làm được như vậy, tôi thấy như được tiếp sức bởi một luồng energy sảng khoái, đầu óc tôi trong sáng và nhẹ nhàng, tôi ngủ thiếp đi lúc nào không hay và khi tôi ngủ dậy, tôi thấy rất khỏe khoắn , giống như cái "battery" được "fully recharged "vậy . Tuy nhiên, cũng có lúc tôi không thể "concentrate" (tập trung tư tưởng) nổi để chặn đứng những ư tưởng đang khởi niệm trong đầu óc v́ tâm trí tôi bất an , ḷng dạ rối bời và khi ngủ dậy, tôi cảm thấy mệt mỏi. |
| ||||
|
Tới tuổi 50, tôi đi dự khóa Thiền của Thiền Sư Thích Nhất Hạnh. Cách Thiền rất là đơn giản: trong một căn pḥng tĩnh mịch, ngồi trên một cái gối (Tọa Cụ), hai chân xếp lên nhau (thế Kiết Già), mắt lim dim và bắt đầu đếm hơi thở (Thí dụ: 1 là thở vào, 2 là thở ra, 3 là thở vào, 4 là thở ra …Đếm đến 100 th́ lại bắt đầu đếm lại từ đầu…). Thực tập theo lối này (Thiền Chánh Niệm, Mindfulness Meditation) tôi thấy đơn giản, dễ dàng và nhẹ nhàng hơn v́ tôi không phải luôn luôn cố gắng xua đuổi ư nghĩ trong đầu ǵ hết. Ngồi đếm hơi thở, tự nhiên con người từ từ mang phần hồn (tâm trí) về lại với phần thân xác v́ đầu óc chỉ chú trọng tới việc đếm hơi thở mà thôi. Khi tâm trí ḿnh an trú trong thân xác, người ngồi Thiền đạt được Chánh Niệm (Mindfulness) và tự nhiên ḿnh biết ḿnh đang làm ǵ, đang ở đâu mà không c̣n suy nghĩ vẩn vơ nữa. Tiếp tục thực tập lối Thiền Thở này, con người sẽ sống trong tỉnh thức (Self awareness) , biết ḿnh đang làm ǵ, đầu óc đỡ bị rối bời hơn và có thể tự kiềm chế được ḷng ḿnh… Tôi đă thực tập Thiền theo lối này được hơn 10 năm. Mỗi lần Thiền như vậy, tôi cảm thấy rất nhẹ nhàng bên trong và tôi có thể tự ư mang ra những xúc cảm như vui, buồn, sầu, lo, ai oán … để đối diện với chúng rồi tôi có thể t́m ra những nguyên do tại sao tôi lại có những cảm xúc (feelings) như vậy. Những hôm khí hậu tốt và tôi có th́ giờ rảnh rỗi, tôi đi bộ (Thiền Hành) trong những nơi thanh vắng. Tôi đă từng ngồi đối diện với chính tôi bên ḍng nước, trong công viên, trong căn pḥng… Những lúc này, tôi chỉ muốn được "totally left alone" để tự ḿnh ngồi "soi bóng" chính ḿnh tôi mà thôi. Có lẽ đây là những giây phút mà tôi hằng ao ước để thấy đời thanh thản, không vướng bận vào bất cứ việc ǵ để rồi bất chợt tôi "thấy" được nhiều điều mà tôi đă hằng muốn biết trong nhiều năm qua . Có những đêm, sau khi ngồi chấm bài hay soạn bài, nếu không ngồi Thiền trước khi đi ngủ đến khi tôi thiếp đi, tôi thấy đầu óc tôi chứa đầy các ḍng chữ, các con số và nhiều thứ đă làm tôi bận tâm suốt trong ngày hôm đó. Buổi sáng khi thức dậy, tôi cảm thấy lừ đừ, mệt mỏi v́ giấc ngủ của tôi bị "phân tâm". Nếu tôi ngồi Thiền trước khi đi ngủ -chỉ cần 15 phút mà thôi-, tôi ngủ một giấc thật ngon, không hề thấy các ḍng chữ, các con số ... trong giấc ngủ và tôi cảm thấy khỏe khoắn khi tỉnh dậy. Trong đời dậy học, tôi cũng đă thấy một số sinh viên khi thi Term Test (Thi trong Niên Khóa) hay Final Exam (Thi tổng quát cuối Niên Khóa) thường hay bị "nervous" (lo quưnh lên) đến nỗi có người đầu óc của họ đă quên hết và không c̣n nhớ được điều ǵ đă học nữa (blank out) . Rút tỉa từ kinh nghiệm này, tôi chỉ cho họ cách ngồi đếm hơi thở ở ngay trong lớp học: Thở vào một hơi thật sâu (thở vào bụng!) và từ từ thở ra cho tới khi bụng xẹt xuống. Chỉ cần "Thiền Thở" như vậy 5 phút mà thôi. Học tṛ tôi rất ưng ư với phương pháp này. Sinh viên trong Phân Khoa Kỹ Thuật của chúng tôi cũng thường phải qua các "job interview" trong các "Co-op Term" (Trong Cá Nguyệt này, học tṛ đi làm thay v́ đi học) hay khi đi xin việc làm sau khi đă ra trường. Để tránh cái vụ "feeling nervous" (lo "cuống đ́!"), tôi khuyên họ nên "Thiền Thở" trong khi chờ phiên họ được "interview". Họ thấy được an tâm hơn trong lúc chờ đợi và khi họ được "interview", họ đă "perform much better" (ăn nói lưu loát và có vẻ tự chủ hơn) v́ họ thấy rất b́nh tĩnh và tự chủ, tự tin trong lúc "job interview" . Trong 5 năm cuối trước khi tôi về hưu, tôi thường phải lái xe mất ít nhất 45 phút trên xa lộ mỗi lần đi và mỗi lần về. Có những buổi chiều, trên đường về trong xa lộ, tôi thấy mệt đừ sau một ngày làm việc mà mặt trời c̣n chiếu thẳng vào mặt tôi và xe cộ chạy rầm rầm xung quanh tôi nữa. Tôi hay nh́n đồng hồ và tự nhủ: - Trời ơi, c̣n những 30, 20, 15 ... phút nữa mới tới nhà sao? " Xe cộ càng ngày càng đông làm tôi thấy "nervous" và mệt nhọc hơ n (đó là chưa kể đến những hôm trời băo tuyết hăi hùng!). Tôi nhớ ngay ra cách thức "Thiền Thở" và áp dụng liền: vừa lái xe và để ư tới cái "lane" của tôi, vừa tiếp tục đếm hơi thở ngay trong lúc lái xe. Thật là nhiệm mầu: tôi về đến nhà lúc nào không hay mà tôi chẳng c̣n thấy mệt mỏi ǵ nữa v́ tôi đă hít được nhiều Oxygen vào trong cơ thể do đó các bắp thịt của tôi trở nên thư giăn hơn! Tôi chẳng biết tôi đă kiếm ra được cái Tâm của tôi hay chưa, có điều tôi biết rất rơ là tôi ngủ rất dễ, giấc ngủ rất ngon , tôi ngủ một mạch cho đến sáng luôn và tôi cảm thấy cuộc sống của tôi an nhàn và ít khi bị day dứt, buồn bực ... như ngày xưa. Có lẽ chắc cũng nhờ cái trạng thái tâm an nhàn này (Tâm an nhàn đă hỗ trợ cho phần EQ của tôi để rồi EQ c̣n trợ giúp cho phần IQ?) mà đầu óc tôi đă nhiều lúc tự nhiên "thấy" rơ được những ư tưởng, những bài giải của các "con toán cuộc đời" và rất nhiều điều mà ngày xưa tôi không thể "thấy rơ" được chúng mặc dù tôi đă từng đi t́m kiếm trong nhiều năm trước. Tôi xin chép vào đây vài vần thơ tôi ghi lại trong một đêm tỉnh giấc sau khi tôi ngồi Thiền rồi ngủ thiếp đi. MỘNG THƯỜNG Nửa đêm về sáng Tự trong cơn mơ Tôi thức giấc Viết bài thơ nàỵ Có những giấc ngủ say Và đầy mộng mị Tôi không thấy kinh dị, Không vui mà cũng chẳng buồn. Không sầu, không lo, Không thương, không tiếc. Tôi không nghe thấy tiếng ḿnh nói Mà chỉ lắng nghe trong tĩnh lặng. Tôi đă được trở về Như một đứa trẻ thơ: Cali, Sài G̣n, Hà Nội, Sydney… Gặp Cha, thăm Mẹ Và rất nhiều người thân Mà đă ra đi vĩnh viễn từ lâu. Gặp nhau không âu sầu, Không nhớ, không thương. Tôi chỉ muốn luôn luôn Được sự êm đềm Trong Mộng Tưởng. Giấc mộng không vấn vương Giấc mộng b́nh thường. Đời vui, đời buồn, Đời vời vợi, Đời nhiều vấn vương, Đời đầy áp lực Đè nặng con người, Đi vào Tâm Thức. Khi Đời lắng xuống Trong giấc ngủ hồn nhiên Hay trong lúc ngồi Thiền Tôi cảm thấy … Đời người như sợi tơ trời Nhiều sắc, nhiều mầu Bập bềnh Trong Không Gian, Vũ Trụ Biến đổi không ngừng Theo thời gian và không gian. Giấc ngủ nhẹ nhàng hơn Là phải sống Trong Cơi Chết Của đời sống Văn Minh, Máy Móc Hàng ngày. Đàm Trung Phán Tài liệu tham khảo: 1. Intelligence Quotient: Encyclopedia Article 2. Multiple Intelligences 3. Emotional Intelligence 4. Spiritual Intelligence by Khalil S. Khavari, Ph.D. 5. Phật Học Tự Điển Đoàn Trung C̣n 6. Tinh Tuư trong sáng của Đạo Lư Phật Giáo Những Lời dạy thực tiễn của Tổ Sư Thánh Tăng Ấn Độ ATISA lúc truyền Đạo Phật vào Tây Tạng Tác giả: Phạm Công Thiện - Viên Thông California Xuất Bản 1998 7.Tạng Thư Sống Chết The Tibetan Book Of Living And Dying Sogyal Rinpoche - Ni sư Thích Nữ Trí Hải dịch Nhà xuất bản Thanh Văn Hoa Kỳ 1992 và Nhà xuất bản Xuân Thu Hoa Kỳ 1996 Link: http://www.giaodiemonline.com/noidung_detail.php?newsid=1295 |