Làm Thế Nào Để Trị Tâm Sân Hận: Nên Trực Diện Hay Tránh Né Vấn Đề?

[HuyVu]

Đa số hàng Phật tử chúng ta đều biết rằng sân hận là một trong những tâm tình độc hại, tiêu cực, vọng động mà đức Phật đã nhắc nhở chúng ta phải chuyển hóa nó.

Thông thường, khi gặp việc gì rắc rối, chúng ta thường có hai thái độ:

1. Chống Đối.
2. Nếu không chống đối được thì chúng ta “Tránh Né”. Tránh né tức là chạy trốn, hay không dám đối đầu với sự thật của vấn đề vì cảm thấy yếu đuối, sợ hãi.

Trực diện vấn đề có hai cách: Tiêu cực và tích cực. Trực diện tiêu cực có hai cách: Trực tiếp và gián tiếp.

Trực diện trực tiếp tiêu cực, hay chống đối, là chống lại sự thật (vì mình không chấp nhận), nên càng chống thì càng tức giận thêm. Ví dụ, trên chiến trường của hai đoàn quân đối nghịch nhau, càng hô hào và giết hại lẫn nhau thì họ càng hăng say bắn giết lẫn nhau. Ngoài ra đa phần theo khoa tâm lý trị liệu Tây Phương thì họ cho rằng khi tức giận ai đó hay điều gì, chúng ta nên tìm đến các nhà tâm lý học hoặc bất cứ ai cảm thông nỗi khổ niềm đau của mình để bộc lộ hết những sự tức giận đó, hoặc trút hết cơn nóng giận lên một vật vô tình nào đó, cũng giống như mở nắp bình nước sôi, để luồng khí nóng của bình nước sôi được tỏa ra, bằng không thì có ngày nó sẽ nổ tung nếu không có chỗ để xì hơi. Đó là cách trực diện gián tiếp tiêu cực.

Ngược lại, đa phần người Việt Nam chúng ta quen đè nén, kềm chế tâm tình tiêu cực đó, để cho đến một ngày nọ, nó sẽ nổ tung như quả bom nguyên tử, rồi hại mình và hại người. Đó là thái độ Tránh Né, chạy trốn, không dám đối đầu với vấn đề.

Xem qua chúng ta thấy rằng trực diện tiêu cực hay tránh né đều đem đến kết quả là khiến cho tâm thái của chúng ta càng tức giận hay sợ hãi hơn, thì làm sao giải quyết hay chuyển hóa được tâm sân hận.

Nói chung, bên cạnh việc chống đối tiêu cực (làm tăng lòng thù hận) chúng ta nên tránh hai thái cực: Một bên, chúng ta tìm đối tượng thứ hai để “xì hơi nóng ra”, còn một bên thì chúng ta cố gắng đè nén. Cả hai thái độ đó điều đưa đến sự đau khổ. Nghĩa là nếu “xì hơi nóng” được với người thứ hai thì chắc chắn qua thói quen đó, có ngày chúng ta sẽ cho nổ tung “trái bom nguyên tử” sân hận đó đến với người thứ nhất (người chọc giận hay làm mình bực tức). Ngược lại, nếu đè nén quá thì cũng có một ngày “trái bom” sân hận đó sẽ nổ tung, như khi chúng ta dùng tay đè lên một chiếc bong bóng chẳng hạn.

Chúng ta biết rằng tìm mục tiêu thứ hai để “xì hơi” hoặc đè nén đều không thể nào giải quyết hay chuyển hóa hoàn toàn gốc rễ của tâm sân hận.
Có nhiều cách chuyển hóa tâm sân hận.

1. Trực diện và nhận thức: Trong kinh điển thiền quán Minh Sát, đức Phật có dạy rằng khi thiền quán, bất cứ cảm thọ hay tâm tình nào nổi lên chúng ta đều nên giác biết. Nhờ giác biết như vậy (tức là trực diện và nhận thức) mà những tâm tình đó không còn gạt mình nữa; nghĩa là chúng sẽ không dẫn thân và khẩu của mình đi tạo nghiệp.
2. Thấy tất cả tâm thức đều là vọng: Theo Thiền Tông Đại Thừa thì chúng ta phải buông xả tất cả vọng tưởng để trở về với chân tâm thanh tịnh, như Lục Tổ dạy Thượng Tọa Minh “Không nghĩ thiện, không nghĩ ác, gì là bản lai diện mục của Thượng Tọa Minh”. Ví như dù bụi bặm hay mạt vàng đi nữa nếu đã rơi vào mắt thì sẽ gây tai hại cho mắt. Dù là suy nghĩ lành hay xấu, sự suy nghĩ đó cũng lạc vào chấp thủ hai bên; có nghĩ lành thì chắc chắn sẽ có nghĩ xấu; có nghĩ xấu thì từ từ sẽ nghĩ lành lại. Lành và xấu như hình với bóng, như ngày với đêm. Vì vậy, hành giả nếu muốn vượt lên sự chấp thủ hai bên (nhị nguyên) đó thì phải buông xả hết tất cả để trở về với tâm chân thật. Đó là hai cách thiền quán phổ cập trong đạo Phật. Nếu Phật tử nào hành trì được một trong hai phương pháp đó thì rất tốt, còn nếu thấy rất khó thì có thể dùng nhiều phương tiện để chuyển hóa tâm sân hận.
3. Nhận thức tham là gốc hay là anh em song đôi của sân: Như câu chuyện ghen tương của nữ phi hành gia Lisa Marie Nowak, Hoạn Thư, v.v… Do đó, chúng ta nhớ rằng tham nhiều thì sân nhiều. Tham ít thì sân ít. Không tham thì sân cũng không còn.
4. Lấy từ bi xoá bỏ hận thù: Khi tâm vừa khởi sự bực tức thì có thể quán chiếu rằng mình càng nên thương người đã và đang hại mình nữa, vì họ đã và đang tạo nghiệp xấu để bị đọa lạc trong tương lai.
5. Biết tâm sân hận sẽ đưa mình xuống hố thẳm đọa lạc: “Giận mất khôn” là điều mà mọi người đều hiểu rõ. Do đó, chúng ta cố gắng nhắc nhở mình đừng nuôi con rắn độc đó mãi bằng cách quán chiếu hay nhớ đến những câu chuyện thương tâm đã xảy ra cho mình và cho người chỉ vì con rắn độc đó.
   Nếu hằng ngày chúng ta đọc kinh, nghe lại lời Phật dạy về sự độc hại hay mối nguy hiểm của việc giữ tâm tình tiêu cực đó, như câu “Một tâm niệm sân hận vừa khởi lên thì có trăm ngàn sự chướng ngại nổi lên” hay “Một tâm sân nổi lên thì đốt cháy cả rừng công đức”, v.v… Nhờ thường xuyên quán chiếu những lời dạy đó, nên khi vừa khởi tâm sân, chúng ta liền cố gắng buông xả không chấp vào nó, thì nó không thể nào hại mình được.
6. Nương nhờ vào thần lực của chư Phật và chư Bồ Tát: Như trong kinh Pháp Hoa, phẩm Phổ Môn, Bồ Tát Quán Thế Âm có dạy rằng nếu người nào nhiều sân hận thì khi niệm danh hiệu của Ngài thì liền hết sân hận. Nếu chúng ta có niềm tin chắc thật vào Ngài thì mỗi khi khởi tâm sân lên, nên niệm “Nam mô Đại Từ Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát”. Ngoài ra, nhờ thường niệm danh hiệu và nghĩ nhớ đến lòng đại từ đại bi thương chúng sanh như con một của Ngài mà từ từ chúng ta sẽ chuyển hóa được vọng tâm đó. Lại nữa, đối với hàng Phật tử Việt Nam, chúng ta cũng có thể đọc tựng thần chú Đại Bi vào mỗi khi tâm tình vọng động đó nổi lên, hoặc nhờ hằng ngày trì tụng thần chú này mà cũng có thể nương nhờ vào oai lực gia trì của Bồ Tát để chuyển hóa tâm sân đó. Đối với các Phật tử tu theo pháp môn Tịnh Độ, mỗi khi con rắn đó bò vào nhà tâm thức thì mình liền niệm “Nam Mô A Di Đà Phật” để cảnh tỉnh. Đối với hành giả Mật Tông cũng vậy, nhờ thường trì niệm thần chú nên chuyển hóa được con rắn sân hận đó.
7. Huân tập thói quen buông xả vọng niệm: Hàng ngày, những cơn hỉ, nộ, ái, ố bám theo chúng ta như bụi bặm bám trên thân mình. Cứ suy nghĩ đi, nếu hoặc một ngày, cho đến một tháng mà chúng ta không tắm rửa thì mình mẩy khó chịu đến dường nào. Cũng vậy, nếu chúng ta tự nhủ với lòng mình rằng mỗi khi bụi bặm sân hận nổi lên, chúng ta nên cố gắng tập hạnh buông xả nó, như thể mình đang tắm rửa cho thân, thì nó không có cách nào bám víu hoặc quấy rầy mình nữa.

Đó là những cách thức chuyển hóa tâm sân hận tổng quát. Đương nhiên, còn rất nhiều phương tiện cũng như cách thức chuyển hóa tâm sân hận khác nhau tùy theo ý thích cũng như căn cơ và trình độ tu học của mỗi Phật tử.

Nói tóm lại, chúng ta đừng nên đè nén hay “xì hơi” tâm sân hận, mà hoặc trực diện nhận thức nó, hoặc thấy nó là huyễn là giả, hoặc thấy nó là độc hại, thì từ từ sẽ chuyển hóa được nó.

Thích Hằng Đạt

Source: Sky Blog: Sinh Hoạt Tăng Ni Phật Tá»­ » Làm Thế Nào Ä�ể Trị Tâm Sân Hận: Nên Trá»±c Diện Hay Tránh Né Vấn Ä�á»�?