Viên Dung

[DPhuong]

Viên Dung

Viên dung là một trong ba cột trụ tạo thành phương thức tu đạo bồ tát thực tế nhất trong cuộc sống này.

Hai cột trụ khác là Hàm dung và Bao dung.

1. Hàm dung là đối với chính mình, với chính bản tánh Phật. Làm sao để khởi phát bản tánh của mình, sao cho tâm mình rộng rãi vô lượng, lúc nào cũng cởi mở thì gọi là Hàm dung. Chính mình phải cởi mở mới làm cho người khác vui vẻ, cởi mở.
2. Bao dung là tâm lượng lớn, rộng rãi. Bao có nghĩa là trùm, dung là chứa. Khi ta làm việc với người, sống với người mà tâm mình không rộng đủ thì chỉ khiến cho họ nghẹt thở mà thôi. Cho nên sự bao dung rất quan trọng trong cuộc sống của ta và người. Chúng ta sẽ dành thời gian nói về chữ này một cách sâu sắc hơn vào một dịp khác.
3. Viên dung là đối với công việc, với cách xử thế trong đời. Chữ Dung này viết khác với chữ Bao dung và Hàm dung. Dung trong Viên dung là dung thông, nghĩa là thông suốt, không bị chướng ngại, không bị kẹt. Chữ Dung là một thuật ngữ quan trọng trong kinh Hoa Nghiêm. Triết lý của kinh Hoa Nghiêm là lúc nào cũng làm cho mình thông đạt, thông suốt, không có chướng ngại. Nếu tâm lượng mà không mở rộng thì làm bất cứ chuyện gì sẽ có lúc ta bị kẹt. Nếu tâm lượng không có sự bao nạp, bao hàm, bao trùm, bao phủ to lớn thì thế nào ta cũng có chuyện xích mích với người này kẻ khác. Chữ Viên Dung này không phải chỉ đối với việc không thôi, mà với mình, với người đều có ảnh hưởng, khiến ta có thể thực hiện chữ Hàm dung và Bao dung tốt đẹp hơn. Đối với công việc, thực ra chúng ta có một phương thức sống rất rõ ràng. Mỗi công việc đều có một nguyên tắc, quy tắc. Bất kỳ chuyện gì chúng ta làm cũng có một trình tự để theo. Thí dụ bác muốn đóng một cái bàn, người thợ mộc sẽ chỉ cho bác là chân bàn cần đóng trước hay mặt bàn cần làm trước, cái gì sơn trước, cái gì sơn sau, rất rõ ràng, có thứ tự. Nếu ta làm sai thì không xong.

Nhiều khi thứ tự sai mà người làm cứ cho là đúng. Sự chấp trước vào điều sai lầm đó chỉ tạo thêm mâu thuẫn với chính mình và sinh phiền não cho người khác. Do đó, sự nhận tri được thứ tự, tiến trình làm việc rất quan trọng, không chỉ trong việc làm, mà trong các tổ chức cũng vậy, thưa các bác. Sự nhận tri ra tổ chức như thế nào, ai làm việc gì, ngồi ở đâu, và hiểu được phương thức sống, phương thức tổ chức, tự nhiên chúng ta sẽ ít phiền não hơn. Nhưng nếu ta chấp trước vào một quá trình, vào một địa vị hay một chuyện nào đó thì thường thường ta sinh thêm phiền não.

Cho nên sự không kẹt bắt đầu từ chỗ chúng ta hiểu rõ quá trình của những chuyện xảy ra. Khi không hiểu rõ quá trình của những chuyện xảy ra, tự nhiên chúng ta từ từ chấp cứng vào một điểm. Như các bác biết, tất cả mọi chuyện trong vũ trụ này không ngừng chuyển động, và chúng ta không ngừng cải thiện phương thức làm việc. Ngay trong vấn đề quản lý, ngày xưa có cách quản lý như thế này, bây giờ lại có cách quản lý như thế khác. Thời xưa chúng ta chỉ có chế độ quân chủ lập hiến v.v..Nhưng bây giờ chẳng những có chế độ dân chủ mà còn có đa đảng, độc đảng.v.v..tức là có sự thay đổi không ngừng về cách nhìn. Mỗi cách nhìn sanh ra một kiểu tổ chức mới mà mình phải thẩm thấu tìm hiểu để không bị kẹt.

Cũng vậy, mỗi phương thức sống, phương thức làm việc, mỗi thời mỗi nơi, cũng thay đổi không ngừng. Chỉ khi nào ta hiểu rõ thì mới không bị kẹt. Do đó muốn học chữ Viên Dung thì việc trước tiên là phải nắm vững thế gian pháp, tức là nắm vững và hiểu biết cái nghề mình đang làm, cái chuyện mình đang làm, cái việc mình đang làm. Khi chúng ta hiểu được thứ tự, lớp lang, quy tắc, quy mô cũng như phương trình chuyển động của nó, thì đầu tiên cả là chúng ta sẽ vượt qua được sự phiền não từ những bế tắc trong người mình. Khi không kẹt rồi, ta mới có thể nói tới những chuyện khác. Đó là ý nghĩa sơ khởi nhất về hai chữ Viên Dung.

Viên dung thì lúc nào cũng thông suốt, không bị kẹt. Viên dung là đặc tính quan trọng của cuộc sống. Ta có thể bao nạp, bao hàm người, nhưng ta cũng phải làm sao để công việc của mình lúc nào cũng thông suốt. Muốn cho công việc được thông suốt, việc làm được viên dung, tức là lúc nào cũng trôi chảy, nhẹ nhàng, không bị kẹt, không sinh ra nhiều chướng ngại, thì việc đầu tiên khi học chữ Viên Dung này là nhìn vào động cơ. Khi động cơ lúc nào cũng là sự ích kỷ, cũng nghĩ cho mình, thì thế nào trước sau gì ta cũng sẽ gặp nhiều chướng ngại. Thí dụ, khi mới bắt đầu hoạt động thiện nguyện cho một hội, một chùa hay một nhà thờ, một tổ chức từ thiện nào đó, mà mình có lòng ích kỷ, muốn được thế này thế kia, lợi này lợi nọ, nhất là lợi về tiền bạc, thì sẽ gặp nhiều chuyện khó khăn, bực bội hay xung đột với người này, người kia. Cho nên, động cơ đầu tiên khi làm việc trong một hội đoàn phải là động cơ vị tha, hay còn gọi là động cơ không ích kỷ. Khi săn sóc gia đình cũng vậy, các bác ạ. Nếu mình chỉ săn sóc một vài phút, còn lại là lo cho mình thì không được.

Hôm kia có một người kể chuyện với thầy rằng ông chồng cô nói là lo cho gia đình lắm. Ngày lễ Trung Thu, người Đài Loan hay làm barbecue, gia đình cô cũng vậy. Nhưng ông chồng chỉ nhóm lửa lên rồi ngồi đó, không làm gì hết khiến các con cô rất khó chịu. Ông nói ông thương yêu, lo lắng cho gia đình nhưng chỉ làm được một nửa thôi.

Thì ra động cơ quan trọng lắm. Động cơ vị tha giúp ta khởi đầu công việc một cách đúng đắn và tự nhiên ta sẽ có năng lực làm hoài; càng làm càng vui, càng làm càng mở rộng ra. Cho nên khi bắt đầu làm một chuyện gì mà cứ nghĩ là làm cho mình, ta sẽ thấy nửa đường đứt đoạn, không được Viên dung và bắt đầu bị kẹt, xung đột với người này người kia.
1. Động cơ bắt đầu phải là không ích kỷ, bất cứ trong chuyện nhỏ hay lớn, từ trong gia đình cho tới hội đoàn, công sở, xã hội v.v..
2. Thái độ khi làm việc có thể khiến ta bị kẹt hay không. Thái độ linh động và co giãn tức là có thể uyển chuyển, biến hóa, thay đổi theo nhu cầu. Ta có thể sẵn sàng làm những việc mà ngày xưa ta không muốn làm, hoặc những việc tổn hại tới bản ngã; nhưng bây giờ khi hy sinh thì ta có thể linh động được. Trong cuộc sống, nhiều khi ta bị kẹt chỉ bởi vì mình không có sự co giãn mà thôi. Nói trước khi hành động cũng có khi tạo khó khăn cho ta. Thí dụ như “nếu tôi trúng số sẽ cúng dường thầy bao nhiêu đồng bao nhiêu đồng!”. Câu nói này giống như một lời phát nguyện; nhưng chuyện chưa xảy ra mà lời của mình đã đi trước rồi. Đến khi trúng số thực, không biết tâm tình mình lúc đó như thế nào? Ta đã hứa hay đã nói ra rồi, bây giờ không thực hiện lời nói đó thì sẽ bị mất mặt. Mất mặt là một chuyện khó khăn vô cùng mà không ai muốn bị.

Thưa các bác và các anh chị, mỗi ngày lúc 5 giờ 30 sáng, thầy rời Cao Hùng và đi xe xuống Đài Nam mất chừng 50 phút. Thầy bắt đầu dạy thiền, yoga và Càn Khôn Thập Linh vào lúc 6 giờ 30 sáng cho tới 9 giờ 30 hay 10 giờ. Khoảng trưa trưa, thầy về lại Cao Hùng. Cả tháng trời bên Đài Loan, ngày nào thầy cũng làm như vậy cả. Tối đến, thầy giảng pháp tại Cao Hùng. Hôm nay, khi các anh em đang tập thể thao thì có một cô còn trẻ đem một bao lì xì tới cúng dường. Anh em ai cũng ngạc nhiên. Có người biết cô có học một lớp bên Đài Nam. Cô quỳ xuống dâng bao lì xì cúng dường cho thầy. Thầy ngạc nhiên hỏi:
- Ủa, cô có học trong lớp của tôi không?
- Dạ không, nhưng con có học một lớp khác bên Đài Nam
- Cô tới đây có chuyện gì yêu cầu không?
- Dạ không, con chỉ muốn tới cúng dường rồi về đi làm việc
- Vậy sao? Cô chỉ tới cúng dường rồi đi sao?
Cô gật đầu.
- Cô tên gì?
Cô lắc đầu, rồi cúi đầu xuống dâng bao lì xì lên. Thầy rất ngạc nhiên và mọi người trong lớp im lặng lắng nghe, quan sát cử chỉ của cô. Cung cách của cô rất thành tâm và lời nói của cô rất thành thật. Cô đứng lên chấp tay xá một cái rồi nhẹ nhàng ra đi. Chuyện xẩy ra chỉ trong vòng vài phút, nhưng trong lòng mọi người và cả thầy lúc đó rất cảm động. Cô tới với một mục đích duy nhất là cúng dường, rất nhẹ nhàng, không nêu danh tánh, xong rồi cô lẳng lặng ra đi. Nhưng cái gì đã khiến cả lớp cảm nhận được sự thành tâm? Tâm cô và hành động của cô đã lan tỏa ra sự chân thành tự đáy lòng, khiến cho ta cảm nhận được ngay. Cô cũng không nói năng gì nhiều, chỉ vài câu thôi, vậy mà cả lớp đều cảm nhận được sự chân thành đó, và nhất là cảm động vì hành động nhỏ của cô.

Thưa các bác, một điều rất vĩ đại trong cuộc sống là khả năng làm cảm động người khác. Trong quá trình làm việc, chữ Viên Dung rất quan trọng. Viên dung không có nghĩa là mình biết luật lệ rõ ràng, những tiến trình thủ tục ra sao, mà điều quan trọng là mình biết động cơ làm việc của mình là không vị ngã. Khi động cơ làm việc vị tha, như hành động cúng dường, đem niềm vui lại cho người khác, hay một việc làm từ đáy lòng của mình hướng về chân thiện mỹ, thì mình có năng lực làm kinh động rất nhiều người. Nếu đây là một sự bố thí, cúng dường thì người nhận sẽ cảm động vô cùng. Cho nên, nhiều khi các anh chị tới cúng dường chư Phật, chư bồ tát, đương nhiên là các ngài rất cảm động khi nhận. Cúng dường là cách dễ nhất khiến đối phương cảm động.

Trong quá trình làm việc, chữ Viên Dung này không những cần động cơ thanh tịnh, vị tha mà ta còn phải làm cho mục đích cuộc sống hiển lộ rõ ràng trong hành động và trong động cơ làm việc. Làm cho người ta cảm động tốt hơn là làm cho người ta buồn lòng, khó chịu, giận dữ. Khả năng lành trị cuộc sống là khả năng làm cho người ta cảm động. Các bác biết rằng mỗi người mình đều có khả năng đó. Chỉ cần mình hết lòng hết dạ và đem hết tâm tư vị tha ra làm thì có thể người ta không nhận ra ngay, nhưng họ sẽ nhận ra vào một ngày nào đó. Khả năng làm cảm động là chủ đề chính khiến cho động năng của sự Viên dung thành tựu được; nghĩa là, nếu ta muốn mọi chuyện được viên dung thông suốt thì ta hãy có một thái độ nhẹ nhàng, có một cách suy nghĩ rất vị tha, vì người khác, không ích kỷ chỉ lo cho mình. Ta cũng nên nghĩ rằng hành động của ta là một phương thức làm cảm động chính mình và cảm động người khác. Như vậy cuộc sống của ta sẽ càng ngày càng đẹp. Và ta cũng chỉ muốn nhìn cái đẹp của người khác hơn là muốn thấy cái xấu của những người xung quanh.

[DPhuong]

Nói tới Viên Dung là chúng ta nhớ tới năm thành tố quan trọng:

1. Động cơ: nên coi động cơ ta làm có tốt hay không? Nếu là ích kỷ thì khi làm việc cho cộng đồng, cho xã hội, ta sẽ gặp khó khăn hay gặp những đụng chạm, xích mích.
2. Thái độ: muốn được Viên dung thì thái độ của ta không kiêu ngạo, đừng cho mình là đúng, đừng nghĩ rằng mình biết hết mọi chuyện nên tất cả mọi người phải nghe theo. Trái lại, nên có thái độ khiêm cung, khiêm hạ, khiêm nhường, nhẹ nhàng với mọi chuyện. Nếu bị phê bình thì nên chấp nhận, không nên giận dữ, la lối om sòm nơi công cộng.
3. Viễn kiến: tức là cái nhìn xuyên suốt, rộng rãi, giúp ta nhìn thấu được nhân quả của sự việc, còn gọi là cái nhìn toàn diện. Nhiều khi ta không nhìn rộng mà chỉ loay hoay ở một điểm thì không bao giờ thành công. Có một câu chuyện chắc các bác cũng đã từng nghe qua: nước lụt bên ngoài tràn vào trong phòng, khắp nhà. Người chủ nhà chạy lên lầu, lôi hết áo quần đem xuống, cố ngăn nước không cho vào phòng thờ của ông. Mực nước đang dâng lên ngập khắp mọi nơi trong thành phố, ông lại muốn nước đừng tràn vào căn phòng thờ của ông. Cái nhìn viễn kiến là ta sẽ không lo chuyện của riêng của mình mà sẽ nhìn một cách toàn diện hơn. Một cái nhìn khác của viễn kiến là làm sao nhìn một cách rộng rãi mà không bị kẹt. Nhìn rộng rãi tức là nhìn vào nhiều khía cạnh, nhiều chỗ chớ không nhìn phiến diện, vào một vài quan điểm. Muốn nhìn toàn diện đôi khi cũng cần phải lắng nghe toàn diện, lý giải toàn diện nữa.
4. Sự kết hợp: Mỗi ngày đều có nhiều chuyện xẩy ra, ta làm sao có thể nhìn những chuyện này như những chi nhánh của một con sông lớn. Con sông là cuộc đời, những chuyện ta làm là những nhánh sông khiến con sông này chảy ra biển mạnh hơn. Biển là tâm tánh, tâm thức, và là tâm linh tối thượng của ta. Nếu không nhìn thấy cuộc đời mình như một dòng sông đang tuôn chảy vào biển cả tâm linh, ta sẽ bắt đầu đi vô những chuyện vụn vặt và không biết tại sao mình làm những chuyện này, chuyện kia. Đây là nguyên nhân khiến ta lúc nào cũng bị kẹt bên này, bên nọ.
Cái nhìn Viên dung là cái nhìn xuyên suốt, thấy đước đời của mình và đưa ta đến những vấn đề tâm linh cao thượng nhứt.
5. Sự trôi chẩy (flow): Là làm sao tâm của ta có thể chuyên chú vào một việc, thân tâm hợp nhất, kết hợp lại. Như vậy ta mới thúc đẩy dòng sông của mình càng ngày càng đi tới chỗ cao hơn. Người ta nói rằng sự trôi chảy khiến ta mãn nguyện nhiều hơn là những niềm vui nho nhỏ như khi mua được thứ này, thứ kia hay ăn được món này, món nọ. Nếu tập trung tinh thần làm xong một chuyện gì mình đề ra là ta ở trong trạng thái trôi chảy (flow). Một người giải một bài toán thường rất chăm chú vào bài toán và có một sự trôi chảy khi làm bài toán đó. Sự trôi chảy này là trạng thái lưu xướng. Nếu một người có khả năng chuyên chú vào chuyện phát triển tâm linh, phát triển thiền định thì người này sẽ có một sự trôi chẩy. Sự chuyên chú để thân tâm hợp nhất, khiến mình cảm thấy cuộc sống của mình rất trôi chảy, sung sướng.

Bây giờ mình sẽ nói tới yếu tố tinh thần tạo nên sự Viên dung này, tức là hệ quả khi mình bắt đầu chú ý vào những thành tố mà mình vừa nói, chú ý vào động cơ, thái độ, viễn kiến; vào những nguyên tắc kết hợp công việc với nhau. Tinh thần viên dung này gọi là không kẹt. Trong kinh nhà Phật gọi là vô chướng ngại hay là vô ngại.

Các bác trong lớp xuất gia vị tha đã nghe thầy giảng qua triết lý này. Đây là một dấu hiệu rất quan trọng của cuộc sống là thoát tục tức là không chướng ngại. Thế nào là không chướng ngại? Là không kẹt. Thế nào là không kẹt? Là mình không bị vướng vào những thứ do chính bản ngã mình tạo ra. Xin kể các bác một câu chuyện nhỏ.

Có một ông rất thích ngăn nắp trật tự, luật lệ kỷ cương. Vô nhà ông, một cuốn sách để cũng phải đúng chỗ, bàn ghế lúc nào cũng sạch sẽ, trên bàn ăn chén bát được sắp đặt ngay ngắn đúng chỗ. Một hôm ông mời vị thầy cũ của ông tới dùng bữa. Vị thầy này hơn ông 15, 20 tuổi, tới. Xong bữa ăn, vị thầy rất cảm phục sự ngăn nếp gọn ghẽ của ông. Vì có tuổi nên ông sơ ý làm rơi rớt thức ăn trên mặt đất, khi ngồi ăn ông lại bắt chân chữ bát lên ghế. Đây là những hành vi bình thường, nhưng người chủ nhà rất khó chịu. Khi vị thầy ra về, chủ nhà bèn nói với vợ mình là từ rày về sau sẽ không mời thầy mình tới đây nữa vì thầy đã phá hủy sự trật tự của ông. Người vợ nghe qua rất ngạc nhiên, bèn hỏi lại chồng mình:

Nghe nói anh thương thầy anh lắm, sao lại như vậy? Đây chỉ là chuyện nhỏ, ông có tuổi rồi, ăn uống vương vãi là chuyện thường.

Tuy nhiên người chồng vẫn không chấp nhận điều này và từ đó không mời thầy mình đến nhà nữa. Qua câu chuyện này, chúng ta thấy rằng nhiều khi chính mình làm mình kẹt vào trong những định kiến, vào trong những quy luật của chính mình, vì vậy mình không được Viên dung. Rốt cuộc mình mất đi cái duyên học với một người thầy đã giúp mình mở trí. Mình đã cho rằng những quy luật của mình quan trọng hơn người thầy của mình; như vậy cuộc sống của mình không có giá trị là bao.

Một câu chuyện khác, có một vị đó được hội bầu làm Hội Trưởng. Người vợ trước đó một tuần, đã nghe phong phanh là chồng mình sẽ được bầu vào chức vụ này, và chị không muốn chồng mình làm Hội Trưởng, vì như vậy ông sẽ đi suốt ngày, không còn giờ cho mình nữa. Nhưng sau đó chị được người chồng giải thích là chức vụ này chỉ là cái danh thôi, ông vẫn làm việc bình thường không có gì thay đổi. Nghe vậy, chị rất yên lòng. Nhưng sau khi đem chuyện này ra nói chuyện với bạn bè và chị nói sẽ không cho ông ra làm việc. Tới khi ông chồng được bầu làm Hội Trưởng, chị rất tức giận, đòi ly dị với ông; bạn bè khuyên lơn giải thích mãi, chị mới nhẹ tâm lần lần. Lúc đó chị gặp lại bạn bè và nghe các bạn bàn ra tán vào về việc của mình, chị lại nổi giận và yêu cầu ông chồng phải từ chức Hội Trưởng. Ông này ngạc nhiên không hiểu tại sao vợ mình lại thay đổi ý kiến như vậy. Lần hồi ông mới khám phá ra là vợ mình sợ mất mặt với bạn bè nên đã dồn ông vào thế kẹt. Tiến thoái lưỡng nan, rốt cuộc, ông phải nhờ một người khác làm thay chức vụ Hội Trưởng cho ông.

Thưa các bác, đây là những mẩu chuyện nho nhỏ trong đời, nhưng từ những câu chuyện này đã đưa tới một điều rất quan trọng trong đời sống là có nhiều thứ mà mình không Viên dung được vì tự mình đã gài mình vào trong một thế kẹt. Nhiều khi mình dùng những danh từ dao to búa lớn, hay nói những chuyện này chuyện nọ để rồi mình không có cách nào đi ngược trở lại; mình biến thành nạn nhân của chính những lời nói của mình.

Nhiều khi mình cũng nên nhận ra rằng tự mình gài mình vào thế kẹt là một, mà đôi khi mình còn gài người khác vào thế kẹt, do đó hậu quả, quả báo dẫn tới khiến mình lại thêm kẹt.

Nguồn: VienDongDaily.Com | Viên Dung - Vien Dung