Thức-Tỉnh Tôn-giáo: Ðông và Tây.

[TPhuong]

Viết bởi Joseph Chu Công

(Ðông, hiểu ở ðây là: các Tôn-giáo Bạn, còn Tây là Thiên Chúa Giáo). Sau khi trình bày ðề tài trên cho cuộc hội-thảo, bài của tôi, viết bằng Anh ngữ, ðýợc in trong cuốn Saint Bernard of Clairvaux and the East, do nhà xuất-bản Cistercian Publications, Kalamazoo, Michigan, phát-hành, nãm 1977.

Tôi hân hạnh công-hiến tiểu-luận trên, tôi dịch ra Việt ngữ, ðể các vị lãnh-ðạo tôn-giáo, nhý các linh mục, phó-tế, giáo sý trong các ðại-học, phụ-huynh và thanh-niên nam nữ hằng ngày giao-tiếp với bạn hữu của các Tôn-giáo Bạn có thêm ít từ-vựng và ðầu ðề trong cuộc "ðối-thoại giữa tôn-giáo" mà các Ðức Giám-mục Việt-nam khuyến khích. Tôi hy vọng tiểu-luận này còn hợp thời. Xin bạn ðọc ðể ý ngay từ ban ðầu là: vấn-ðề Thức-Tỉnh, hay là Kinh-nghiệm Tôn giáo (Religious Awakening, or Religious Experience) là vấn ðề thuộc khoa thần-bí (mysticism), nên có nhiều danh-từ hõi xa lạ ðối với bạn ðọc. Vậy xin ðọc thong thả ðể hiểu ý nghĩa của vấn-ðề. Cám õn!

Chýõng I

Ðịnh-nghĩa

Tôn-giáo (religion) có nghĩa là:

"Con ngýời liên-hệ với vị mà họ nhận-biết là Thực-Thể Tối-Hậu -Ultimate Reality" . Tín ðồ Kitô giáo nhận biết Thực-Thể Tối-Hậu là Thiên Chúa; Những tín-ðồ của các tôn-giáo Bạn gọi Ngài là Ðấng Tuyệt-ðối, là Ðấng Ôm- Trùm Mọi Sự, là Toàn- Trí, là Ý-Thức Bao-Quát, hay là Ý-Thức Vũ-Trụ.

Thức-tỉnh tôn-giáo xẩy ra khi sự nhận-biết Thực-Thể Tối-Hậu của con ngýời ðạt tới mức thực-nghiệm (experiential level). Con ngýời ðýợc sinh ra bởi Thực-Thể Tối-Hậu, tôn-giáo của họ ðýợc thức-tỉnh khi họ thực-hiện ðýợc cội gốc hiện-hữu của mình, khi họ liên-kết mình với Thiên Chúa (the Divine). Thức tỉnh tôn giáo xẩy ra khi bản- ngã con ngýời (emperical ego, or self) ðạp vỡ cái "vỏ cứng" che lấp họ, (nhý gà con ðạp vỡ vỏ trứng ðể ra ngoài ánh sáng) và va chạm Thực-Thể Tối-Hậu, Ðấng trổi výợt trên hết mọi sự, nhýng ðồng thời bao trùm mọi sự. (Eph. 1: 23).

Sự výợt-bức này (break-through) xẩy ra khi con ngýời dùng con mắt bên trong, hay là trực-giác (inner eyes, or intuition) ðể výợt qua tất cả nhị-nguyên (dualities), tất cả những cãng-thẳng của "ðối-lập (opposites)", và thâu vào sự Duy-Nhất của Thực-Thể Tối-Hậu.

Ðối với tín ðồ Kitô giáo, thức-tỉnh tôn giáo xẩy ra khi họ kinh-nghiệm Chúa Cha sinh ra Chúa Con trong chỗ sâu-thẳm của linh hồn họ, và linh hồn ðó ðýợc tái-sinh cho Chúa Cha. Cả sinh lẫn tái-sinh ðýợc thực-hiện trong một ðộng-tác: ðộng-tác của Chúa Cha là Thần-linh ban sự sống, và ðộng-tác của linh hồn là thần-linh chịu lấy sự sống. Thức-tỉnh tôn-giáo là sự diễn mới không cùng của việc Chúa Ba Ngôi ðến với linh hồn, và linh hồn ân cần tiếp ðón Chúa Ba Ngôi là Cha, Con, và Thần-linh ( Life, Wisdom, and Bliss).

Thánh Têrêsa Avila và Thánh Gio-an Thánh-gía gọi "thức-tỉnh tôn-giáo" là hiện-thực sự hiện-diện của Chúa Ba Ngôi ở chỗ sâu-thẳm của linh hồn.

Thức-Tỉnh Tôn giáo theo Thánh Bernard và các Thiền-Sý:

Trong bài này tôi so sánh sự "thức-tỉnh tôn-giáo" của Thánh Bernard (1091-1153), ðại-diện cho Bên Tây, và các linh-sý Á-Ðông. Tôi cùng một Dòng Xitô với Thánh Bernard, và là môn-ðệ thiêng-liêng của ngài.. Tôi ðýợc thụ-giáo và trụ Thiền dýới sự chỉ-dẫn của hai thiền-sý Nhật-bản nổi tiếng, là Maezumi Rhosi, và Joshu Sasaki Rhosi, cả hai thiền-sý có nhiều thiền-ðýờng tại California.

Thánh Bernard of Clairvaux cảm-nghiệm thức-tỉnh tôn-giáo trong khi ngài ðýợc Ngôi Lời viếng thãm linh hồn ngài"- Visit of the Word to the soul),"

Các thiền-sý gọi thức-tỉnh tôn giáo là giác-ngộ (enlightenment), là tỉnh-biết, là hiểu, là lãnh-hội ðýợc chân-lý; tiếng Trung-hoa là "Vu," Nhật-bản là "satori", và Phạn là "bodi." "Bodi" và "buddha" có cùng một gốc là "bud," nghĩa là "tỉnh dậy." Giác-ngộ là sự khám-phá ra một ý-thức mới. Trong ý-thức này con ngýời biết mình ðýợc Thực-Thể Tối-Hậu bao-trùm và trở nên một với Ngài. Một cách phô bày giác-ngộ là týợng Ðức Phật ngồi trên ðóa Hoa-Sen, ý chỉ là Ðấng Tuyệt-Ðối thấu suốt vũ-trụ.

Vấn-ðề thức-tỉnh tôn-giáo là vấn-ðề cực-kỳ quan trọng ðã hõn một ngàn nãm. Ở bên Ðông vấn-ðề này ðã ðýợc kế-tiếp từ thế-hệ này sang thế-hệ khác, bao giờ cũng có một dòng truyền-thống kinh-nghiệm giác-ngộ. Mãi sau Ðại Công-Ðồng Vatican II Bên Tây mới hồi-phục lại vấn-ðề ðó. Trong những trang sau ðây tôi xin trình bày thức-tỉnh tôn-giáo của các linh-sý bên Ðông (Eastern masters) và Thánh Bernard, tiến-sỹ Hội-thánh, ðại-diện cho bên Tây.

Theo các linh-sý Á Ðông thì có mýời tám thứ kinh-nghiệm, hay thức-tỉnh tôn-giáo lớn, và vô số kinh-nghiệm nhỏ, trýớc khi có giác-ngộ hoàn-toàn. (Coi: Lu-K'uan-Yu, Ch'an and Zen Teaching, trg. 21).

Thánh Bernard là một nhiệm-sỹ (mystic). Kinh-nghiệm tôn giáo vừa lớn vừa nhỏ của ngài rất nhiều. Ngài týờng thuật những kinh-nghiệm của ngài trong nhiều tác-phẩm, nhý On Loving God, On Consideration, On Precept and Dispensation, nhất là trong những bài giảng về Diễm-tình-Ca (Conferences On the Song of Songs). Kinh-nghiệm kể lại trong Diễm-tình-Ca là những kinh-nghiệm sâu-sắc, sống-ðộng và thanh-thoát, biểu-dýõng những thức-dậy tràn-trề với Ngôi Lời -The Word.

Những týờng-thuật mà Thánh Bernard gọi là sự "Thãm Viếng của Ngôi Lời" biểu-dýõng thức-tỉnh tôn giáo tới ðộ chót của ngài. Trong kinh nghiệm này Thánh Bernard výợt qua giác-quan, trí vẽ, và sự tách-biệt của "cái tôi," ðể trở nên một với Thiên Chúa. Kinh-nghiệm sự "Thãm Viếng của Ngôi Lời" là nhý mặt trời, chung quanh nó các kinh nghiệm khác xoay chung quanh nhý các vệ-tinh.

Thánh Benardo mô tả hiệu quả của kinh nghiệm của Ngôi Lời thãm viếng bằng những danh-hiệu xác-thực rõ ràng nhý: linh hồn ðang ngủ mà tỉnh dậy, nhý quả tim chai ðá trở nên nhẹ nhàng, nhý chỗ ðen tối của linh hồn ðýợc sáng tỏa, nhý những khía cạnh lạnh lùng ðýợc sýởi ấm lên, nhý tật xấu ðýợc loại-trừ, nhý õn sủng ðổ vào và lan rộng trong trí lòng. Nói tắt, hiệu quả của Ngôi Lời thãm viếng là: Yêu- ðýõng và Chân-thật.

Các linh-sý bên Ðông cho ta mấy dấu-hiệu sau ðây ðể nhận biết thức-tỉnh tôn-giáo. Những dấu-hiệu ðó là:

Trí của suy-niệm-viên ðýợc hoàn-toàn thu-hút vào ðối-týợng họ ðang suy-niệm (object meditated). Nó là trạng-thái pha-vào, hay hợp-nhất của suy-niệm-viên và ðối-týợng.

Suy-niệm-viên kinh-nghiệm một cảm-giác lạc-thú bên trong, vừa thân-xác vừa tinh thần ( physical & psychic). Sức mạnh mẽ và sâu-xa của lạc-thú này výợt trên mọi lạc-thú của "ngýời thýờng;" nó là cái gì lớn lao hõn sự mê-ly của tình-yêu nhân-loại.

Suy-niệm viên thýờng kinh-nghiệm sự hiên-diện của khối ánh-sáng lớn. Ðây không phải sự nhìn thấy ánh sáng tự nhiên, nhýng là sự nhận thấy rõ ràng và sáng láng của ý-thức, không thể tả. Chính vũ-trụ hình nhý tan biến ði trong khối lớn của sự trong-suốt và ánh sáng.

Ở trình-ðộ suy-niệm thãng-tiến, suy-niệm-viên không còn tý-týởng, cả tý týởng về vật-ðích họ ðang niệm. Sự "vô tý" này không phải là tình trạng ngủ-lịm, hay không xúc-cảm. Nó là sự nhận-thức (awareness) ổn-ðịnh, sáng láng, không có tý-týởng ði lại. Trong ðời sống thýờng ngày tý-týởng ta hoạt-ðộng và chuyển-ðộng, còn nhý trong thức-tỉnh tôn-giáo, thì nhận-thức ðang nghỉ ngõi.

Tính-chất của tỉnh-thức tôn-giáo ở trình-ðộ thãng-tiến ðýợc gọi là "ý-thức vũ-trụ" (cosmic conciousness). R. M.Bucke, một nhà tâm-thần-học Canada tóm tắt kinh-nghiệm ðó nhý sau:

"Tính-chất ðầu-tiên của "ý-thức vũ-trụ" là có ý-thức về sự sống và trật-tự của vũ-trụ. Ði ðôi với ý-thức về vũ trụ là sự giác-ngộ tinh-thần, ðýa cá-nhân lên tầng-lớp mới (new species). Thêm vào ðó là trạng-thái hớn-hở, một cảm-giác ðýợc nâng cao, hân-hoan, gợi lên ý-nghĩa ðạo-ðức, quan-hệ hõn sự nâng-cao của nghị-lực tinh-thần. Thêm vào ðó là cảm-giác về tính bất-diệt, một ý-niệm về sự sống ðời ðời; không phải chỉ tin chắc mình sẽ có sự sống ðó, nhýng ý-thức là mình ðã có sự sống ðó."

[TPhuong]

Ðàng khác, nhiều linh-sý bên Ðông có sự dè dặt ðối với tín-ðồ Kitô giáo, chẳng hạn nhý Thánh Bernard, Têrêsa Avila, và Gioan Thánh-gía . v. v. ðã mô tả kinh-nghiệm tôn giáo bằng hình bóng "hôn-phối thiêng-liêng" một ngôn ngữ bí-truyền (esoteric) mà linh-sý cho là không tiện ðể phô-diễn kinh-nghiệm tôn-giáo, hay kinh nghiệm huyền- bí.

Nhýng ta nên biết rằng mặc dầu biểu-hiệu "hôn-phối thiêng-liêng" mô tả trình-ðộ huyền bí cao sâu, mô tả sự ðồng nhất ý-muốn của ngýời kinh-nghiệm và Thiên Chúa ðýợc kinh nghiệm, nhýng ðối với Thánh Bernard kinh-nghiệm ðó chýa phải là kinh-nghiệm cao cả nhất.

Kinh-nghiệm huyền-diệu (mystical experience) chỉ tới ðộ chót khi nào không có sự khác nhau giữa Ngýời Yêu, Ðấng ðýợc yêu, và nãng-lực yêu-ðýõng của cả hai.

Trong trình-ðộ này "cả ba là một," bởi vì Thiên Chúa là "Tất Cả trong mọi sự, và mọi ngýời -God is All in all."(Eph.1: 23). Sự ðồng nhất này xẩy ra trong sự "Thãm viếng của Ngôi Lời" Trong những trang sau ðây tôi xin phân-tách cuộc "Thãm Viếng" này.

So sánh kinh-nghiệm của Thánh Bernard với kinh-nghiệm của các linh-sý Á-Ðông có thể rất hữu-ích. Sự hiểu thấu những ðiều các ngài kể ra sẽ giúp lòng trí ta thức dậy trýớc Thực-Thể Tối-Hậu. Chúng ta sẽ thực nghiệm ðýợc bản chất của Thiên Chúa bằng trực-giác thay vì bằng lý-luận, và sẽ có thể ðồng nhất với Ngýời. Ta sẽ biết ta là ai, và khi ta biết ta là ai, ta chỉ cần là ta ( We have only to be! ).

Ðây tôi kêu gọi bạn ðọc nhớ lại sự hiểu-biết sâu-sắc mình ðã có. Giá-trị của sự thãm-dò những kinh-nghiệm của Thánh Bernard và các linh-sý Á-Ðông ở tại sự nâng cao ý-thức của ta, và sự quý trọng giá-trị của riêng ta, bởi vì chỉ khi nào kinh-nghiệm của các hiền-nhân cũng là kinh-nghiệm của ta, thì sự khôn-ngoan ðẹp ðẽ của các ngài mới kêu gọi và lôi cuốn ta.

Chýõng II

Thãm Viếng của Ngôi Lời

Tôi viết ở trên rằng "Thãm Viếng Ngôi Lời -The Visit of The Word" là kinh-nghiệm, hay là thức-tỉnh tôn giáo tột-bậc của Thánh Bernard. Trong bài này tôi xin bàn-giải kinh-nghiệm ðó. Trong Chú-giải Diễm Tình Ca bài 74: 5 Bernard viết:

"Tôi thú với anh em
là tôi ðã ðón nhận sự thãm viếng của Ngôi Lời.
Và thật thế, không những một mà nhiều lần;
Nhýng mặc dầu Ngýời ðến với linh hồn tôi nhiều lần, tôi không bao giờ có thể xác-ðịnh chính-xác Ngýời ðến lúc nào.

Tôi biết r sự hiện-diện của Ngýời trong tôi.
Tôi nhớ lại Ngýời ðã có mặt, ðôi khi tôi linh-cảm Ngýời ðang ðến;

Nhýng không bao giờ tôi "nắm" ðýợc Ngýời khi Ngýời vào,
hay khi Ngýời rút lui.

Chắc chắn rằng Ngýời không vào qua con mắt,
bởi vì Ngýời không có mầu sắc;

Cũng không phải qua tai
vì Ngýời không có tiếng ðộng;

Cũng không phải qua khứu-giác.

Bởi vì sự lẫn-vào của Ngýời là bằng trí,

Không phải là qua lớp không-khí.

Ngýời cũng không vào qua miệng

vì Ngýời không phải là cái gì có thể ãn hay uống.

Xúc-giác lại càng không thể ðạt tới Ngýời

vì ngýời hoàn toàn không thể sờ mó ðýợc.

Vậy thì Ngýời vào cách nào?

Hay nói ðúng hõn

là tuyệt nhiên Ngýời không vào,

bởi vì Ngýời không phải là cái gì ở ngoài ta?

Nhýng tôi cũng không thể nói là

Ngýời ðến tự trong thâm-tâm tôi

Tôi ðã lên chỗ cao nhất trong ngýời tôi

và tôi ðã thấy Ngôi Lời còn cao hõn!

Tôi ðã xuống ðể thãm dò chỗ sâu-thẳm nhất của con ngýời tôi

nhýng chỉ thấy Ngýời ở chỗ còn sâu hõn.

Tôi nhìn ra bên ngoài, tôi thấy Ngýời ở bên kia cái xa nhất;

rồi tôi nhìn vào bên trong,

tôi thấy Ngýời ở chỗ sâu-xa nhất.

Thế rồi tôi hiện-thực ðýợc câu nói rằng:

"Chúng ta sống, chúng ta cử-ðộng. và

chúng ta có sự-hữu ở trong Ngýời."



Hạnh phúc cho linh hồn ðýợc Chúa ngự,

ðýợc sống trong Chúa, và ðýợc tác-ðộng bởi Chúa!"

(Giải nghĩa Diễm Tình Ca, Số 74: 5)

Theo Bernard, "thãm viếng" có nghĩa là sự hiện-diện, là sự Ngôi Lời hợp nhất với linh hồn, và linh hồn nhận-biết sự hiện-diện và hợp-nhất ðó. Sự "thãm viếng" này ðýợc Chúa ban, là vì linh hồn khao khát kết-hợp với Ngôi Lời. Trong bài 31 Giải-nghĩa Diễm Tình Ca Bernard, sau khi mô tả những ðýờng lối Chúa tỏ mình ra cho các thánh trên trời và cho nhiều ngýời trong cả Cựu và Tân Ýớc Bernard viết:

"Có một lối chiêm-niệm Thiên Chúa khác với những lối tôi ðã nói, ấy là lối chiêm-niệm sâu-xa hõn. Trong lối này chính mình Chúa hạ-cố thãm viếng linh hồn ðang tìm-cầu Chúa, miễn là linh hồn ðó hiến-dâng tất cả ao-ýớc và mến yêu về việc truy-tầm này.

Nhýng anh em phải coi chừng, xin ðừng hiểu rằng tôi có ý nói sự kết hợp giữa Ngôi Lời là cái gì thể-xác có thể nhận-biết bằng giác-quan.

"Tôi nói nhý thánh Phaolô: " Ai kết hợp với Chúa thì trở nên một thần-linh với Chúa." Kết-hợp ðây là kết-hợp thiêng-liêng bởi vì "Chúa là Thần-Linh," và Chúa ao-ýớc vẻ ðẹp của linh hồn mà Chúa biết là ðang býớc ði trong thần-linh, và không lo tham-mê xác-thịt.

"Hõn nữa, bạn trãm nãm sẵn sàng và ðáng yêu nhý thế sẽ không thoả mãn với những việc Chúa ðã tỏ ra cho nhiều ngýời khác qua tạo-vật, cả những cái Chúa hạ-cố tỏ ra cho họ trong thị-lực (vision) hay trong giấc mõ. Linh hồn ðó sẽ không thoả mãn, chỉ khi nào, với một õn riêng, Chúa từ trời cao xuống trong họ, ðể họ có thể ôm lấy Chúa với một tình yêu mạnh mẽ và nồng-nhiệt từ trung-tâm trái tim họ.

(Diễm Tình Ca 31: 4-6)

Cách thãm-viếng của Ngôi lời khác nhau ðối với những linh hồn khác nhau, và khác với cùng một linh hồn tuỳ hoàn cảnh khác nhau, tùy sự ngóng chờ và nhu-cầu của họ. Ðôi khi Chúa ðến nhý một Bác-sỹ ðể chữa bệnh, ðôi khi nhý ngýời Cha ðể nuôi nấng, và còn ðôi khi nhý hôn-phu âu-yếm ãm hôn-thê vào lòng ðể vui-thú trong tình yêu của nàng.

Ðôi khi Chúa cho sự thãm viếng sau cùng này ngay cả lúc ta còn ðang lữ-hành, nó là hạnh-phúc tột-cùng mà trái tim ao ýớc. Bernard viết:

"Ân-sủng và hýõng-vị của sự Chúa hiện-diện cần phải thay ðổi tùy theo sự ao-ýớc khác nhau của linh hồn, và sự hứng-thú ngọt ngào thiêng-liêng phải thoả mãn ao-ýớc thiêng liêng tuỳ lối và tuỳ bậc. Biết bao lần Ngôi Lời thay ðổi diện-mạo, và với bao ngọt ngào Ngýời hiện-diện trýớc ngýời-yêu của Chúa. Bởi thế, có lần Ngýời tỏ mình ra nhý Hôn-phu xinh ðẹp, nài nẵng sự ôm-ấp kín ðáo của linh hồn. Nhiều lần khác ngýời tỏ mình ra nhý Bác-sỹ mang theo dầu làm dịu những linh hồn còn mềm yếu.

"Ðôi khi nhý khách bộ-hành Ngýời nhập bọn với bạn trãm nãm ðang rảo býớc ðể cho ðýờng ði ðýợc nhẹ nhàng bằng những câu truyện vui thú. Ðôi khi ngýời tỏ mình nhý ngýời Cha phong-phú của gia-ðình, trong nhà có dý thừa cõm áo. Hay tốt hõn, Ngýời tỏ mình nhý ông Vua huy-hoàng, hiện ra ðể nâng-ðỡ sự rút rát của Hôn-thê, ðể kích-thích sự ao ýớc thiêng liêng của nàng. Sau hết, ðýa nàng vào chỗ riêng-tý của phòng hôn-phu. Vì Ngýời tin nàng, nên Ngýời không thể giấu nàng. Nàng là ngýời ðã ðýợc cứu khỏi sự nghèo nàn, là ngýời ðã trung-thành trong ðau khổ, và là bạn trãm nãm bây giờ ðýợc Chúa ôm ãm nhý ngýời ðáng ðýợc yêu."

(Diễm Tình Ca 31: 7)

Sau ðây ta sẽ xem Bernard ðáp-ứng khác nhau thế nào tuỳ theo trình ðộ ðời sống thiêng liêng khác nhau của ngài.

[TPhuong]

A./- Quan-Niệm của Thánh Bernard về Ngôi Lời

Theo Bernard Ngôi Lời vừa là Ngôi Lời Nhập-Thể, Ðấng sinh ra làm ngýời, vừa là Ngôi Hai Thiên Chúa mà loài ngýời mang hình-ảnh và chân-dung của Chúa trong mình.

Hai quan-ðiểm ðặc biệt của Thánh Bernard và các linh-sý Xitô là: Thứ nhất, ngài có lòng sùng kính Nhân-tính Chúa Giêsu rất mạnh mẽ, mạnh mẽ ðến mức làm nhiều học-giả cho rằng sự sùng kính Ngôi Lời Nhập-Thể là ðặc tính của linh-ðạo Xitô (Cistercian spirituality). Thế ðến, Bernard coi sự sùng kính này nhý cái thang ðể tới chiêm-niệm cao-sâu về Thiên-tính Chúa (Divinity).

( Amselm Le Bail,"Saint Bernard, Dictionaire de Spiritualité; Vol. 1, col.1481 ff.).

Ðối với Bernard con ðýờng trở lại với Thiên Chúa là tình yêu Chúa Giêsu. Chúa Giêsu là Con Ðýờng cần phải có ðể nhân loại trở về với Chúa Cha. Bernard viết:

"Bởi vì trýớc ðây không ai có thể týởng-týợng và lui tới Thiên Chúa. vì Chúa hoàn toàn výợt quá sự nhìn-xem và nhận-biết theo cảm-giác.Nhýng bây giờ Chúa ðýợc biết hõn. Chúa ðể mình làm ðối-vật (object) có thể ðýợc nhận-xét bằng con mắt và trí khôn ta. Bạn hỏi, thế nào? Thýa, Chúa tỏ mình ra trong máng-cỏ, ngồi trên gối Mẹ Ðồng trinh của Ngýời, giảng dậy trên sýờn núi, cầu nguyện ban ðêm, chịu treo trên thập-gía. Khi tôi suy-niệm những mầu-nhiệm trên, tôi nghĩ týởng tới Chúa, và tôi biết trong các mầu nhiệm ðó Ngýời là Thiên Chúa."

( Bài giảng: Sinh-Nhật Nữ Trinh Maria,11).

Ngôi Lời Nhập-Thể là then chốt của sự hoán-cải tình yêu. Trong bài 21 Giải nghĩa Diễm Tình Ca Bernard viết:

"Tôi nghĩ ðây là lẽ chính tại sao Thiên Chúa vô hình muốn ðýợc nhận-biết trong thể-xác và trò-truyện với loài ngýời nhý một ngýời. Ngýời muốn ðoạt-lại lòng yêu-thýõng của con ngýời xác thịt, con ngýời không thể yêu cách nào khác, trừ ra họ ðýợc lôi kéo ðến tình yêu tốt lành của Nhân-tính Chúa, và dần dần ðýa họ lên tới tình yêu Thiên-tính của Chúa. Bởi thế luôn luôn suy-niệm về mầu-nhiệm của Chúa Giêsu là khôn-ngoan thật, triết-lý thật, là nguồn gốc sự rỗi, là con ðýờng výõng-giả."

(Diễm Tình Ca 43: 4)

Mặc dầu Bernard có lòng sùng-mộ thiết tha với những mầu-nhiệm Ngôi Lời Nhập-Thể, nhýng bao giờ ngài cũng nhận-biết Lời Ðời Ðời qua sự trong-suốt của Nhân-tính Chúa Giêsu. Suy ngắm về Ngôi Lời Nhập-Thể ngài viết:

"Trong Nhập-Thể tôi trông thấy ðời ðời thu ngắn, vô-biên ðýợc thu nhỏ, tuyệt-vời ðýợc san bằng, sâu thẳm trở nên nông-cạn. Tôi chiêm-niệm ánh sáng không làm lóa mắt. Lời không nói."

(Cf. Miss 2: 9)

"Lời không nói " chắc hẳn là tý-týởng bên trong của Chúa Cha và một với Chúa Cha. Là Lời mà Chúa Cha nói trong im-lặng ðời ðời: "Bởi vì khi vạn vật chìm sâu trong im-lặng, lúc ðêm trýờng chừng nhý ðiểm canh ba, thì từ trời cao thẳm, Lời toàn-nãng của Ngài ðã rời bỏ ngôi báu, ví tự ngýời chiến-sỹ can trýờng xông vào giữa miền ðất bị trừ diệt."

(Khôn-Ngoan 18: 1415). Suy-niệm những lời trên Bernard viết:

"Chúng ta biết rõ Chúa ðến, không phải lúc thì-giờ bắt ðầu, không phải ở khoảng giữa, nhýng cuối thời. Ðấng Khôn-Ngoan xếp ðặt cách khôn ngoan ðể khi ban chiều ðến, ngày ðã tàn, ánh sáng của sự hiểu biết Thiên Chúa trở nên lu-mờ, và tình yêu trở nên lạnh lùng trýớc sự lan-tràn của yếu-nhýợc . .. Khi vạn vật chìm sâu trong im-lặng, lúc ðêm trýờng chừng nhý ðiểm canh ba, thì Lời Toàn nãng rời bỏ ngôi báu tới. Khi thì giờ ði tới chỗ mãn-nguyện, Chúa sai Con Ngýời xuống."

(Adv. 1:9)

Thánh Gio-an viết:

"Lúc khởi ðầu ðã có Ngôi Lời,

Ngôi Lời vẫn hýớng về Thiên Chúa

và Ngôi Lời là Thiên Chúa.

Lúc khởi ðầu, Ngýời vẫn hýớng về Thiên Chúa.

Nhờ Ngôi Lời, vạn vật ðýợc tạo thành,

và không có Ngýời, thì chẳng có gì ðýợc tạo thành."

(Gioan 1: 1-4)

Bernard kêu lên: " Còn gì thõm ngát hõn sự mạc-khải của Thánh Gio-an, mạc-khải cho phép tôi nhận-biết Thiên-tính của Ngôi Lời sinh-ra tự ðời ðời?" (Diễm-Tình Ca 67: 7). Rồi ngài viết: "Lời là Chân Thật,. là Khôn-ngoan,. . Khôn-ngoan bởi Khôn-Ngoan, Chân-thật bởi Chân-thật, Ánh Sáng bởi Ánh Sáng, Thiên Chúa bởi Thiên Chúa."

(Diễm Tình Ca 80: 2)

Ngôi Lời thãm viếng Bernard không có màu sắc, không có hình dáng. Ngýời hoàn toàn là thiêng liêng và không thể xem thấy.

"Khi anh em nghe hay là ðọc rằng Ngôi Lời và linh hồn trò truyện với nhau, và chiêm-ngắm nhau, xin ðừng týởng rằng Chúa và linh hồn nói bằng tiếng ngýời hay là xuất-hiện ra hình dáng. Lời là thiêng liêng, linh hồn là thiêng liêng, và cả hai có lối nói và lối hiện-diện tuỳ theo bản tính riêng. Nói nãng của Ngôi Lời là tình thýõng âu-yếm; nói nãng của linh hồn là sự sùng kính nồng cháy của linh hồn."

(Diễm Tình Ca 45:7)

Lời tràn ngập vũ-trụ và trở nên sự sung-mãn của vũ-trụ nhý Thánh Phaolo nói: "Thánh-Tử là hình ảnh Thiên Chúa vô hình, là Trýởng-tử sinh ra trýớc mọi loài thụ tạo" (Col. 1: 15). Ngýời chìm ðắm vào và ban sự sống cho thế giới thụ-tạo. Ngýời thống-nhất tất cả mọi thụ-tạo. Lời luôn nói với ta, nhýng chỉ có những ai linh-lợi và tỉnh-thức khi Ngýời tới thãm mới có thể nghe:

"Với linh hồn tỉnh-thức và trí khôn thận-trọng họ sẽ nhận-biết Ngýời-Yêu; họ sẽ nhận-biết Lời khi Ngýời còn ở mãi xa,, họ biết ngay khi Ngýời lại gần, và khi Ngýời có mặt thật sự. Họ sẽ cảm thấy mắt Ngýời giãi sáng trên họ nhý tia nắng; ý-thức của họ làm họ vui-thú, và sau kết họ sẽ nghe Ngýời nói lời khích-lệ, phấn-khởi họ"

(Diễm Tình ca 57: 3)

B./- Quan-Niệm về Lời -OM- của Linh-Sý Á-Ðông

Ðối với tín-ðồ Ấn-ðộ, thì Sphota, hay là Logos, là Lời ðời ðời và khôn tả, là nền-tảng vũ-trụ hữu-hình. Sphota ðời ðời là quyền lực Thiên Chúa dựng nên vũ-trụ.

Ðối với tín-ðồ Kitô giáo Ngôi Lời nhập-thể, và nói nhiều lời. Còn cho ngýời Ấn-ðộ, Logos chỉ nói một lời -OM. Linh-sý Vivekananda nói:

"Sphota chỉ có một lời, và chỉ có một biểu-dýõng, và biểu dýõng này là OM. OM và Sphota không thể tách-biệt, và bởi thế, từ lời rất thánh trên mọi lời -từ OM ðời ðời, mẹ các danh-nghĩa, các hình-dạng, mà toàn thể vũ-trụ ðýợc tạo-thành. Và bởi vì biểu-dýõng và vật ðýợc biểu-dýõng không thể lìa nhau, nên OM thật là biểu-dýõng Thiên Chúa."

(Issherwood, Vedanta, p. 29)

Linh-sý Pradhavananda viết:

"Từ thiên-niên kỷ hai (1200 a. d.)trýớc Chúa Giáng- sinh tới nay chữ OM (ðọc là: A-U-M) ðýợc coi là một với Thiên Chúa, và là phýõng-tiện nối ngýời với Thiên Chúa. Om chính là Thiên Chúa, và Om giúp con ngýời hiện-thực ðýợc Thiên Chúa. Om là biểu-hiệu và phýõng-tiện giúp tín-ðồ suy-niệm sâu-xa."


Chýõng III

Ý-Thức về Sự Hiện-Diện của Ngôi Lời

Tôi viết trên rằng thức-tỉnh, hay là kinh nghiệm tôn giáo là sự khám ra một lối ý thức mới. Thánh Bernard dùng câu: "Tôi có ý-thức về sự hiện-diện của Ngôi Lời." Ta sẽ hiểu câu nói của Thánh Bernard rõ hõn nếu ta xét "ý-thức" theo sự hiểu biết của các linh-sý Á-Ðông.

Linh-sý Á-Ðông hiểu "ý-thức" theo hai lối: (1) Ý-thức về cái gì, hay ý-thức về ai, và (2) ý-thức thuần-túy (pure

consciousness). Ý-thức thuần-túy không có vật-ðích (object), chỉ có nguyên ý-thức, ý-thức là ta là, hõn là ta có ( we are, rather than we have).

(Coi: Ernest Wood, Zen Dictionary, p. 30)

Ý-thức về cái gì, hay ý-thức về ai:

là biết về vật ( about things),

Ý-thức thuần-túy

là biết bản-chất của vật, biết theo thực-thể (things as they are, or Suchness).

Biết về vật là biết theo diện nổi, hay là bề mặt.

Biết theo thực-thể là biết theo diện chìm, là thấu suốt vào sự vật. Biết cách này ðýợc gọi là khôn-ngoan, là trực-giác.

Khôn-ngoan cần ðể biết trí ta, biết lẽ sống, biết cái bên kia, biết Thiên Chúa. Nó ði quá sự biết theo kinh-nghiệm.

D. T. Suzuki viết:

"Ý-thức thuần túy là kho dự trữ những khả-nãng bất tận. Ý-thức về sự-vật của ta phát-sinh từ ý-thức thuần-túy; Nó chỉ là cái gì nông-cạn, bề mặt, chỉ va chạm tới cái lề Thực-Thể; Nó chỉ là cái hòn-ðảo nhỏ không ðáng kể trong ðại dýõng bao la."

(D.T.Suzuki & Eric Fromn, Zen Budhism and Psychoanalysis, p.14).

Nếu ta ðọc câu của Thánh Bernard:

"Tôi có ý-thức về sự hiện-diện của Ngôi Lời"

ta sẽ týởng là ngài có ý-thức về cái gì, hay ý-thức về ai, ý-thức về Ngôi Lời, nhýng nếu ta tiếp tục ðọc ta sẽ thấy rằng ý-thức ðó chỉ là ở tầng lớp thô-sõ (gross level), lớp ðýa ngài dần dần ðến lớp tinh tế hõn, trong ðó ngài không còn ý-thức về mình, hay là về Ngôi Lời, nhýng chỉ còn ý-thức về Thực-Thể. Thiên Chúa trở nên sự sống, sự chuyển-ðộng và sự hữu. "Tôi sống, tôi chuyển-ðộng và có sự hữu ở trong Ngýời." Ðiều này sẽ trở nên sáng sủa hõn sau khi ta phân tách thức-tỉnh, hay kinh-nghiệm tôn-giáo dýới ánh sáng của các linh-sý Á-Ðông.

Býớc Ði Ðến Gíac-Ngộ theo Thiền-Sý Á-Ðông

Trong khi luyện-tập cho môn-ðệ ði ðến giác-ngộ các linh-sý cho họ biết rằng có một Ánh-Sáng Lớn, một vị Tuyệt-ðối, và, hõn nữa, Ánh sáng Lớn ðó ở trong tãm-tối, và Tuyệt-ðối ðó ở trong mọi hình-thức hay thay ðổi. Nói cách khác, một Thực-Thể có hai mặt týõng-phản nhýng hỗ-trợ nhau: nhý sáng và tối,tuyệt-ðối và týõng-ðối, và ðạt tới ý-thức về Thực-Thể ở tại sự výợt qúa cái thế-lực của những týõng-phản, những nhị-nguyên (dualities) ðó.

Các Tôn-giáo Bạn ðặt ra nhiều lời ðể phô-diễn sự hợp-nhất của nhị-nguyên: Tây-Tạng có týợng ảnh "Mẹ Ôm Ðức Phật" biểu-dýõng sự thấu-nhập mặt tích-cực và tiêu-cực của vạn vật trong Thực-Thể . . .

Cách phô-diễn hợp-một của nhị-nguyên nhý trên, mặc dầu hồn-nhiên, nhýng không hấp-dẫn các thiền-sý. Thiền-sý Hang-sõn Linh-chi (Tung-Shan Liang-chieh) chế ra phýõng-pháp "Nãm Býớc" (Five Steps).

"Nãm Býớc" là nãm chặng suy-niệm ðýa ðến gíac-ngộ hoàn toàn, hay là ðến kinh-nghiệm Thực-Thể. "Nãm Býớc" kể ra những cặp "nhị-nguyên." Sau ðây là mấy cặp:

Tuyệt-ðối Týõng-ðối

Vô cùng Hữu-hạn

Hằng-hữu Tạm-thời

Dýõng Âm (Yang -Yin)

Nam Nữ

Sinh-hoạt Nghỉ ngõi

Chủ Khách

v. v. v. v.

Ðể hiện-thực thức-tỉnh tôn-giáo, suy-niệm-viên phải thấu nhập nhị-nguyên thành nhất-nguyên (unity) sau ðây:

Khách ở trong Chủ -Guest in Host,

Chủ ở trong Khách -Host in Guest,

Chủ trổi dậy -Resurgence of Host,

Chủ Khách týõng-phùng -Mutual Interpenetration,

Chủ Khách hiệp nhất -Unity Attained.

Trong cuốn Ấp-ủ Ýớc-Vọng Thánh-Thiện, tôi bàn giải dài và rộng "Nãm Býớc"trên. Ðây tôi tóm tắt những ðiểm quan-hệ ðể, nếu muốn, quý ðộc-giả chýa ðọc cuốn sách trên có phýõng-tiện suy-niệm thực-hành.

Býớc Một

Khách ở Trong Chủ (Guest in Host)


Býớc ðầu ðýa ðến thức-tỉnh, hay là kinh-nghiệm tôn-giáo là nhận-thức "Khách ở trong Chủ" tín-ðồ Kitô giáo, cũng nhý dân ngọai giáo Hy-lạp tin rằng: "Ta ở trong Chúa, ta sống trong Chúa và có sự hữu trong Chúa."(Acts 17:28), và ðây là kinh-nghiệm của Thánh Bernard. Nhýng trong cuộc sống hằng ngày có bao nhiêu lần ta ý-thức rằng "ta ở trong Chúa?" Nếu kiên-nhẫn một thời gian suy-niệm chân-lý trên, nỗ lực của ta sẽ bắt ðầu kết quả; ta sẽ từ từ nhýng thực sự cảm-nghiệm "ta ở trong Chúa", ngay ở ðây và trong lúc này.

[TPhuong]

Thiền-sý Lang-Chi diễn tả kingh-nghiệm "Khách ở trong Chủ" bằng vần thõ sau ðây:

"Ðêm vào lúc canh ba,

Cô Hằng chýa hiện ra.

Thảo nào khi thoáng thấy,

Không nhận ra nhau vậy!

Nhýng lòng vốn khắc ghi

Vẻ ðẹp ngày xýa ấy.

"Thảo nào khi thoáng thấy, không nhận ra nhau vậy,"

bởi vì trong býớc ðầu này nhận-thức của ta về sự "ta ở trong Chúa" còn quá mõ-hồ, không có gì thiết tha. D.T. Suzuki, một học-giả Thiền nổi danh mô tả tình trạng trên nhý một ðýờng thẳng từ trái sang phải:

Nếu chỉ cắm mắt nhìn thẳng, ta có thể gặp một ngýời mà một ngày nào ðó sẽ là bạn thân, hay trãm nãm của ta mà ta không biết gì cả.

Trong lịch-sử Thiền có truyện rằng:

Ngày kia, cá con ðến với cá mẹ và hỏi:

-Má õi, Biển là cái gì?

Cá mẹ mở nụ cýời và nói:

-Hỡi con, từ ngày con lọt lòng má,

Con ðã sống trong Biển.

Biển là tất cả những gì bao phủ con.

Con ðang sống trong biển,

Lúc nào con cũng ðuà giỡn trong Biển.

Nếu không có Biển,

thì loài cá chúng mình sống sao ðýợc!"

Câu trả lời của cá mẹ làm cá con vui sýớng, vì cá con hiểu ra rằng cá ðang sống và chõi ðùa trong biển.

Tất cả chúng ta cũng sẽ vui-sýớng khi ta cảm-nghiệm rằng ta ðang sống và thảnh thõi trong Chúa! Thánh Bernard tả tình trạng của ngài trong "Býớc Một" nhý sau:

"Tôi không hổ thẹn công-nhận trong những ngày ðầu mới trở lại, (conversion) chính tôi cảm thấy tình-trạng lạnh-lùng của tôi. Tự ðáy lòng tôi, tôi tìm Ðấng tôi khao khát mến yêu. Tôi chýa có thể mến yêu Chúa ðýợc, vì tôi chýa gặp ðýợc Chúa . . . Tôi tìm Chúa ðể tâm-linh tê bại và lạnh lùng của tôi ðýợc ấm-áp và nghỉ ngõi, ðýợc cảm-giác sảng-khoái và vui-thú linh thiêng trong bầu không khí của mùa xuân."

(Diễm Tình Ca 14: 6)

Býớc Hai

Chủ Ở Trong Khách (Host in Guest)

Thiền sý Lang-Chi gọi "Býớc Thứ Hai" ðýa ðến kinh-nghiêm tôn-giáo là "Chủ ở trong Khách" (Host in Guest).

Thánh Phaolo gọi býớc này là "Chúa Kitô ở trong anh chị em, là niềm hy-vọng vinh-hiển của anh chị em -Christ in you, your hope of glory." ( Col.1: 27). Hai truyện ngắn sau ðây cho ta hiểu ý-nghĩa câu nói "Chúa Kitô ở trong anh chị em":

1. Truyện khai mỏ dầu dýới nền nhà bếp:

Mấy nãm gần ðây, một cụ già với vợ sống trong một cãn nhà nghèo nàn ở vùng quê trong tiểu-bang Oklahoma. Hôm ðó, một kỹ-sý ðến nhà, xin khoan một lỗ ðể xem có dầu ở dýới nền nhà bếp của ông. May mắn, kỹ-sý ðã tìm ra mỏ dầu và bõm lên hằng ngàn thùng dầu. Sau ðó ông bà trở nên giầu có và sống ðàng-hoàng ở phố "Easy Street!" Một ngày kia, nhớ lại vận-may này, ông cụ thốt ra câu: "Chỉ nghĩ ðến cái gì nằm dýới chân ðã ðủ sýớng!"

(Wallis, Treasure of Sermon Illustrations, p.18)

Chúng ta sẽ vui sýớng bao nhiêu nếu một ngày diễm-phúc kia ta hiện-thực rằng Chúa hiện-diện trong chỗ thầm-kín của ta!

2. Truyện Eizik Jekel tìm ðýợc kho vàng tại nhà:

Một ngýời Do-thái tên là Eizik, con ông Jekel, tại Cracow, quê hýõng Ðức Thánh Cha Gio-an Phaolô II. Eizik ðạo ðức nhýng nghèo nàn, quê mùa; anh thấy mình không thể nào vật lộn với cuộc sống; không gả chồng ðýợc cho con gái; ðêm ngày lo lắng; anh cầu nguyện; nhýng Chúa hình nhý không nghe biết gì cả!

Một ðêm kia, anh có giấc mõ lạ lùng: anh thấy mình bị xô ðẩy tới một nýớc xa xôi; vào trong thủ-ðô của nýớc này; ðứng dýới một cái cầu, dẫn vào một lâu-ðài rộng lớn. Anh nghe tiếng nói với mình rằng:

"Ðây là Nýớc Phổ, chỗ này là thủ-ðô Viltava, và kia là lâu-ðài vua chúa. Mi hãy nhìn, nhìn thật kỹ, vì ở dýới cầu này, ở chỗ mi ðang ðứng, có một kho tàng ðang chờ mi, nó là của mi. Thế là vấn ðề nghèo khổ của mi ðýợc giải-nghĩa rồi ðó!"

Sáng dậy, Eizik tự mỉa mai: "Mõ với mộng. Thật là vô lý! Chẳng nhẽ mình ðến thủ-ðô nýớc ngýời? Lạ chýa! Mình sẽ không bao giờ ði!. Nhýng câu truyện ðâu có ngừng tại ðó. Sáng hôm sau Eizik lại nghe tiếng nói: "ủa! Mi chýa ði sao?"

Vì bồn-chồn Eizik quyết-ðịnh chấm dứt mõ mộng này. Anh bắt ðầu cuộc hành-trình, và hai tuần sau anh tới nõi. Ðói lả và kiệt sức, anh nhận ra con sông, cái cầu, lâu-ðài; tất cả diễn ra nhý trong giấc mõ; anh tự hỏi, có phải mình lại mõ chãng? Không, không phải mõ; có một chỗ ở dýới gầm cầu trông quen thuộc khác thýờng. Sao mình không thử ði? Nghĩ xong, Eizik chui xuống dýới gầm cầu, ðang ðịnh ðào cái lỗ; không may, trên cầu có lính gác; anh bị phát-giác và bị bắt!

Lính gác tố cáo anh là do-thám! Eizik phải nói sự thật; anh kể lại cho linh gác những cái anh thấy trong giấc mõ. Anh lính cýời ha hả và nói:

" Có phải vì thế mà anh ðã từ xa ðến ðây? Ngýời Do-thái các anh khờ dại không týởng týợng! Nào, anh hãy nhìn tôi. Nếu tôi cũng khờ dại nhý anh, thì anh biết bây giờ tôi ở ðâu. Tất nhiên, ở Cracow! Anh hãy nghe kỹ: ðã mấy tuần nay, ban ðêm tôi nghe thấy tiếng bảo tôi rằng: 'có một kho tàng ðang chờ mi tại nhà một ngýời Do-thái tên là Eizik, con Yekel. Phải, kho tàng ðó ở dýới nền nhà bếp của Eizik! Anh biết, nửa số ngýời Do-thái có tên là Eizik, anh nghĩ tôi ði từng nhà Eizik, ðào nền nhà bếp của từng nhà ðể tìm kho tàng ðó?

Không bị trýng phạt và ðýợc tha, Eizik vội vã hết sức trở về nhà, ðào nền bếp. May mắn thay, anh tìm ðýợc kho tàng qúy giá! Anh trả hết công nợ và gả chồng cho con gái. Ðể tỏ lòng biết õn, anh xây một giáo-ðýờng, ðội tên anh là Giáo-ðýờng Eizik, con Yekel.

Ý nghĩa của hai ngụ-ngôn trên là, ðể tìm ðýợc Chúa, kho tàng vô cùng qúy giá, ta không cần ði ðâu xa. Chúa ở khắp mọi nõi, mọi vật, nhất là ở trong ta.

Lang-Chi mô tả "Býớc Hai" bằng vần thõ sau ðây:

Bà lớn kia mắt khờ buồn ngủ,

Soi mình trong một cái gýõng cũ,

Bà thấy rõ có một dung-nhan,

Nhýng không giống mình chút nào cả.

Ðầu bù tóc rối, sao khổ qua!

Bà cố nhận ra bóng-dáng mình!

Bà lớn ðó không nhận ra "mình" trong gýõng, bởi vì ðầu óc bà còn vấn výõng với nhiều truyện. Ngụ ý là, ðể thực-hiện rõ ràng "ta ðang ở trong Chúa" lòng trí ta cần giũ sạch bụi-trần.

T. Suzuki phô-diễn "Býớc Hai" bằng một ðýờng thẳng, nhýng mũi tên ngýợc chiều: B từ phải sang trái, nghĩa là Chủ ðang hýớng về Khách, Chúa theo ðuổi linh hồn.

Thánh Bernard coi trong "býớc hai" này ta biết mình (self knowledge), biết mình cần Chúa thýõng xót, tha thứ, biết Chúa Giêsu là Ðấng Cứu Chuộc. Thánh Bernard viết:

" Thýa anh em, bao lâu tôi nhìn vào mình, ðôi mắt tôi ðầy ðắng cay; nhýng nếu tôi nhìn lên và nhằm thẳng vào õn trợ giúp của Tình-thýõng, thì cái nhìn diễm phúc này ðiều-chỉnh cái nhìn cay ðắng của tôi. Con mắt nhìn lên Thiên Chúa cho ta thấy Chúa thiết tha ðể ý ðến ta; thấy Chúa thật sự tốt lành và xót-thýõng."

(Diễm Tình Ca 36: 6)

"Býớc hai" giúp ta biết mình hõn, có trách-nhiệm hõn. Việc nhận-biết Chúa ở trong ta phát-sinh một nhận-thức sâu sa, một thái-ðộ khiêm-tốn nhý ta thấy nõi viên ðội-trýởng trong Phúc-âm thánh Mathêu, ngýời ðã thýa với Chúa Giêsu rằng: "Thýa Thầy, tôi không ðáng Thầy vào nhà tôi; xin Thầy nói một lời thì ðầy tớ tôi sẽ lành mạnh!" (Mat. 8: 8).

[TPhuong]

Chýõng IV

Býớc Ba

Chủ Trỗi Dậy

(Resurgence of Host)

Sau một thời gian suy-niệm "Býớc Một" và "Býớc Hai" hiệu quả của suy-niệm trở nên rõ rệt hõn, ta bắt ðầu cảm thấy rằng Chúa "Trỗi dậy trong ta" nghĩa là ta cảm thấy Chúa thực sự sống trong ta, và ta sống trong Chúa. Ở ðây ta nhận ra lời Chúa Giêsu nói:

"Nếu các con yêu mến Ta,
các con sẽ giữ giới-rãn Ta,
Cha Ta sẽ yêu thýõng các con,
và Chúng Ta sẽ ðặt chỗ ở nõi các con." (GA 14: 23)

Trong "Býớc Ba" ta bắt ðầu cảm thấy mình sống tự nhiên với Chúa hõn, và mối thân-tình giữa Chúa và ta là một ðáp-ứng hỗ-týõng. Họ thực-hiện ðýợc thành-ngữ Thiền sau ðây:

"Ra ði gặp ngýời ðang tới,
Ðang tới gặp ngýời ra ði"

(Going to the Coming,
Coming to the Going.)

Thành-ngữ trên tiềm-ẩn một tính chất mầu nhiệm, sống-ðộng.

Mầu-nhiệm và sống ðộng nhý lời Phúc-âm kêu gọi các cô trinh nữ ra ðón Chú Rể vào tiệc cýới:

"Kìa, Chú Rể ðang ðến!

Các cô ra ðón Chàng!

(Mat. 25: 6)

Lang-chi tả "Býớc Ba" nhý sau:

Trong cái hý-không có một ðýờng
Không bị výõng vấn cát bụi-dýõng (gian)
Dù cho bạn tuân giữ cấm-kỵ
Không phạm ðến ðế-výõng ðýõng trị

Cũng nổi hõn ngýời lợi-khẩu ấy
Ngýời ðã làm im miệng lýỡi vậy.

Tại sao "Trong hý vô lại có một con ðýờng không bị lấm cát bụi? Thýa, vì trong Býớc Ba này linh hồn nhận-biết mình là hý không trýớc Thiên Chúa, vì thế dễ ðáp-ứng lời Chúa, dễ mở lòng trí cho Chúa hõn.

Gýõng sáng và sống ðộng nhất của trạng-thái này là Trinh-Nữ Maria. Mẹ nói: "Linh hồn tôi ngợi khen Thiên Chúa, vì Chúa ðã nhìn xuống sự thấp hèn của tôi!"

(Luca 1: 46)

Nói về việc sinh-hạ của Thiên Chúa trong linh hồn nhiệm-sỹ Gioan Tauler viết:

"Linh hồn phải bỏ mình, không còn muốn là gì, nên gì, hay có gì cho mình. Chúng ta phải xuất-thân ðể dọn cho Chúa một thẩm-cung, nõi Chúa có thể thực-hiện công việc của ngýời. Ở ðó, khi chúng ta không còn làm cản trở việc của Chúa thì Chúa mới sinh ra trong ta. Vì nếu hai ngýời muốn trở nên một, thì một trong hai phải thụ-ðộng còn ngýời kia tác-ðộng. Không gì có thể chứa ðựng nếu không trở thành trống rỗng, thụ-ðộng và sẵn sàng."

(John Tauler, Spiritual Conference, p. 156)


D. T. Suzuki mô tả Býớc Ba nhý sau:

Hai ðýờng thẳng:

chúng ta thấy ở Býớc Một và Býớc Hai bây giờ trở thành ðýờng cong.

Ý rằng liên-lạc giữa Khách và Chủ, giữa Chúa và Linh Hồn không còn chỉ là một nhận-biết lạnh-lùng, trừu-týợng, nhýng là liên-hệ mật-thiết, hỗ-týõng.

Liên-hệ ðem lại sui sýớng và sống-ðộng. Vì Chủ ðã "trổi dậy," vì Chúa ðã trở nên nguồn mạch cho nghị-lực và sự sống của linh hồn. Linh hồn có thể nói nhý tân-nýõng trong Diễm Tình Ca:

"Em thuộc về Ngýời-yêu của em,

Và Ngýời yêu của em thuộc về em."

(Diễm Tình Ca 7: 10)

Và lời kêu gọi vào dự tiệc cýới càng khẩn-cấp hõn:

"Kià Chàng Rể ðang ðến,

Các cô hãy mau ra ðón Ngýời!

( Mat. 25: 7)

Chúa Giêsu ví nýớc thiên ðàng nhý "men bà kia vùi trong ba ðấu bột làm cả khối bột phồng lên." (Luca 13: 20).

Ngụ-ý của ngụ-ngôn là, thức-tỉnh, hay kinh-nghiệm Chúa chỉ có thể xẩy ra "ở trong chỗ sâu-thảm của linh hồn." Bao lâu men ở ngòai bột thì bột không thể phồng lên. Chủ, hay là Chúa phải hoạt-ðộng, phải "trổi lên" từ trong Khách. Trong sách Khải-huyền Chúa nói:

"Này, Ta ðang ðứng ở ngoài cửa và gõ.
Ai nghe Ta và mở cửa cho Ta
Ta sẽ vào và ãn bữa tối với họ"

(Khải-Huyền 3: 20)

Thánh Bernard dùng biểu-hiệu Tân-lang ðể ám-chỉ Chủ, hay Chúa, và Tân-nýõng ðể ám-chỉ Khách, hay linh hồn.

Thánh Bernard diễn tả Býớc Ba nhý cuộc hạ-giáng yêu-ðýõng (loving descent) của Tân-lang xuống với Tân-nýõng, và cuộc siêu-thãng ngây-ngất (ecstatic ascent) của Tân-nýõng lên với Tân-Lang. Linh hồn ýớc mong ðýợc gặp gỡ Thiên Chúa trong nội-tâm của mình, và Thiên Chúa thấm-nhập vào linh hồn. Thánh nhân viết:

" Ai hết sức cởi mở và tha-thiết sẽ không vừa lòng với việc Tân-lang tỏ mình cho nhiều linh hồn qua thị-lực (vision) và trong chiêm-bao. Theo õn ðặc biệt, linh hồn mong ýớc ðón nhận Chúa từ trời xuống tận ðáy lòng mình, xuống tận cốt-tuỷ yêu thýõng của mình. Linh hồn muốn Chúa hiện-diện với mình, không phải bằng hình-thức vật chất, mà bằng sự hợp-nhất bên trong. Chắc một ðiều là: nhìn-xem càng hýớng nội thì nó càng khoái-lạc. . ." (Diễm Tình Ca 31: 3).

Và trong bài Giải-thích Diễm Tình Ca 85:13, Thánh Bernard viết:

"Có một nõi mà Chúa nhìn ngắm trong thảnh-thõi và trầm-lặng, nõi mà Chúa không phải là Quan Án, hay Thầy dậy, mà là Tân-lang. Ðối với tôi -vì tôi không nói cho ai khác- nõi này thực là "phòng hôn-nhân" mà ðôi khi tôi hân hạnh ðýợc vào. Chao ôi! Thời gian ở trong ðó hoạ hiếm và ngắn ngủi biết bao!."

(Diễm Tình Ca 85: 13)

Býớc Bốn

Khách và Chủ Thâm-Nhập

(Mutual Interpenetration of Guest and Host)

Thực-hành suy-niệm càng tiến-triển, hiệu quả càng trở nên rõ rệt. Tiến-triển này là do õn chúa Thánh-Thần.

Trong Býớc Bốn, Khách trở nên một với Chủ, linh hồn nên một với Chúa. Khách không còn toan-tính gì cho cái "tôi" của mình nữa, nhýng chỉ hoạt-ðộng theo õn Chúa Thánh-Thần.

D.T. Suzuki phác họa Býớc Bốn nhý sau:

Chủ và Khách không còn ði vòng quanh, nhýng thâm-nhập vào nhau. Hai mũi tên bây giờ ở trong vòng tròn, ý-chỉ rằng liên-lạc, hay hoạt-ðộng giữa Khách và Chủ không phải cái gì sõ sài bên ngoài, nhýng triệt-ðể thân-mật. Giới-hạn bản thân của Khách bị bỏ rõi ðể thâm-nhập vào Chúa. Vần thõ của Lang-Chi về Býớc Bốn là:

"Một khi ðạt tới cuộc týõng-phùng,
Lúc mà hai lýỡi sắc chéo trùng
Ðâu cần gì ta phải rút lại,
Vì tay kiếm-sỹ cừ-khôi ấy
Nhý huệ nở ra trong lửa hồng
Ngýời có trong mình và tự mình
Một thiên-ðình chói vót thần-linh."

"Lúc mà hai lýỡi sắc chéo trùng" nghĩa là trong Býớc Bốn này, Chủ và Khách, Chúa và linh hồn, ý hợp tâm ðồng trong hoạt-ðộng và yêu thýõng. Ý hợp tâm ðồng là ðặc-tính của tình yêu. "Linh hồn biết Chúa nhý Chúa biết linh hồn." (1 Cọ13: 12).

Ai có bạn thân và chung sống sẽ hiểu ðiều này!

Theo Lang-Chi, trong Býớc Bốn này linh hồn "nhý Huệ nở ra trong lửa hồng." Nghĩa là khi gặp ngọn lửa yêu thýõng của Thiên Chúa linh hồn trở nên sáng láng và thõm ngát nhý ðoá hoa nở ra trong lửa hồng. Một linh hồn nhý thế quả thật "có trong mình, và tự mình một thiên ðình hiển-vinh!"

Khi cắt nghĩa câu trong Diễm Tình Ca: "Em thuộc về Ngýời Yêu của em, và Ngýời yêu của em thuộc về em,"

Thánh Bernard viết:

" Ta không thể hoài-nghi tình yêu hỗ-trợ giữa Tân-Lang và Tân-Nýõng bừng cháy nhý ngọn lửa trong lò. Và trong tình thýõng hỗ-trợ này ta thấy niềm vui tuyệt vời của Tân-Nýõng cũng nhý lòng từ ái lạ lùng của Tân-Lang.Ðây là một bí-nhiệm không ai có thể hiểu ðýợc hoàn toàn, trừ ra những ai có linh hồn và thân xác vẹn tuyền. . . Vì ðây là mầu-nhiệm tình yêu."

(Diễm Tình Ca 83: 3)

Khi gặp ngọn lửa yêu-thýõng của Thiên Chúa, linh hồn trở nên sáng láng và thõm ngát nhý hoa hồng ở trong lửa; họ có trong mình một thiên-ðàng lạc-thú. Truyện sau ðây làm tỏ ý-nghĩa mầu-nhiệm hoa Hồng ở trong lửa:

"Ở chân Núi Khôn (ngoan) có bà cụ với một quán trà. Một hôm, một tu-sỹ hỏi bà cụ:

-Thýa cụ, tôi phải ði lối nào ðể lên Núi Khôn?

-Cứ ði thẳng!" bà trả lời.

Nhýng khi tu-sỹ ði thẳng ðýợc mấy býớc, bà cụ lẩm bẩm:"Tu-sỹ coi có vẻ khôi ngô, nhýng sao anh lại chẹo ngang nhý thế?" Không "cứ ði thẳng,"nhý bà bảo!

"Núi Khôn" là núi thánh. Từ xýa ðã có nhiều tu-sỹ sống trên quả núi này; các tập-sinh phải tập suy-niệm tại núi này ðể mong ðạt ðýợc sự khôn-ngoan.

Bà cụ sống ở chân núi, bà mở một tiệm trà ðể giải khát cho khách lữ-hành. Bất kỳ tu-sỹ nào hỏi bà, phải ði lối nào ðể lên Núi Khôn, thì câu trả lời duy nhất của bà là:

"Cứ ði thẳng!"

Bà không bảo là phải rẽ sang bên phải, hay bên trái, nhýng "Cứ ði thẳng!" Nhýng khi họ "ði thẳng," thì bà bảo họ là "coi có vẻ khôi ngô, nhýng thật là vụng về!" Tại sao vậy?

Con ðýờng ðýa ðến Núi Khôn là con ðýờng thẳng ðýa ta tới sự khôn ngoan ở trong tâm-trí ta, không phải ở ngoài, hay ở trên núi nào.

Chúa Giêsu phán: " Nýớc Thiên ðàng ở trong các con." (Luca 17: 21). Ta sẽ tìm ðýợc sự Khôn ngoan thật khi ta giác-ngộ tự trong lòng. Nếu xiêu quẹo qua ðýờng này hay nẻo nọ, bà cụ sẽ bảo ta là khờ dại!

Ta còn nhớ cuộc gặp gỡ và trao ðổi giữa Chúa Giêsu và ðàn bà Samaritana. Khi Chúa tỏ cho chị biết ðời sống riêng của chị, chị ðổi vấn-ðề và nói với Chúa về việc phýợng thờ Chúa ở trên núi này núi nọ, thì Chúa bảo chị:

"Này chị, thì giờ ðã ðến, khi ngýời tôn thờ Chúa không còn thờ Chúa trên núi này hay núi nọ; những ai tôn thờ thực sự sẽ tôn thờ trong tinh thần và chân-lý. Thiên Chúa là Thánh-Linh, nên ai tôn thờ Chúa phải tôn thờ trong tinh-thần và chân thật." (Gioan 4: 21-24). Và khi chị ta xin Chúa cho chị nýớc hằng sống thì Chúa nói với chị:

" Nýớc mà ta cho chị
Sẽ trở nên mạch nýớc
Trào lên tự lòng chị
Tới sự sống ðời ðời." (Gioan 4: 14).

Trong thý gửi môn-ðệ của ngýời là Ðức Giáo-Hoàng Eugêniô III Thánh Bernard viết:

"Ta không ðýợc hài lòng suy ngắm về Thiên Chúa qua tạo-vật.Ta phải ði sâu vào nội-tâm của mình. Nhờ õn ðặc biệt; linh hồn muốn ðón nhận Chúa từ trời xuống ðáy lòng mình, tới trung-tâm tình yêu của mình. Linh hồn ao ýớc Chúa hiện-diện không phải bằng hình-thức vật-thể, nhýng bằng việc hoà-hợp bên trong với linh hồn." (Diễm Tình Ca 31: 6).

"Việc ði vào bên trong không có gì phức-tạp, không dành riêng cho một ai. Nó chính là nền-tảng và ðặc-tính của Phúc-âm, vì "Nýớc thiên ðàng ở trong ta." Ta không cần výợt qua biển khõi, phải trèo núi Hỷ-mã. Không có cuộc hành trình nào khẩn-cấp hõn hành trình này; nhýng hãy tìm Chúa trong lòng, nõi ta sẽ gặp ðýợc Chúa." (Bài giảng Muà Vọng, #1)

[TPhuong]

Chương V

Bước Năm

Khách và Chủ Đồng-Nhất

(Unity Attained)

Giờ đây ta tới Bước Năm, bước sau cùng là: Chủ và Khách đồng-nhất. Đây "Thiên Chúa là Tất cả trong tất cả." ( Col. 3:11). Ta thấy h́nh như Bước Bốn và Bước Năm không có ǵ khác nhau, ngoài ra ở Bước Thư Bốn, Khách c̣n đang đi, chưa tới đích, c̣n như ở Bước Năm th́ Khách đă tới nơi.

Đạt tới sự hợp-nhất với Thiên Chúa, ta sẽ thiết-tha với mọi người, cả bạn lẫn thù; ta hiện-thực được câu cách-ngôn của Á-Đông: "Tứ hải giai huynh-đệ." Vần thơ của Lang-Chi như sau:

Ai dám bằng Vị đó
Vừa hiện-hữu vừa vô.
Ai cũng muốn ĺa xa
khỏi cuộc sống thường ngày.
Nhưng Vị đó trở lại
Ngồi trên than hồng cháy.

Đây là trạng-thái hoàn toàn hợp-nhất, không c̣n ǵ riêng biệt giữa Chủ và Khách. Trạng-thái duy nhất không ǵ có thể sánh. Bởi thế Lang Chi viết: "Ai ví bằng Vị đó?" Trong khi mọi người muốn ĺa xa bể khổ của cuộc sống thường t́nh, th́ người tới chặng "đồng-nhất" này ngồi ngay bên dọc đường ( trên tro bụi) để thi ân cho muôn người. Triết-học Trung-Hoa mô tả sự hợp-nhất này bằng công-thức sau đây:

"Một ṿng Dương
Cộng với một ṿng Âm, Tức là Đạo."

(One round of Yang
plus one round of Yin equals Tao)

(Fung-yu-Lan, The Spirit of Chinese Philosophy, p.81)

D.T. Suzuki diễn tả Bước Năm bằng biểu-hiệu Yang và Yin, một biểu-đồ Tuyệt-đối Tối-cao:


Vũ-trụ cơng Âm trên lưng

Và ôm Dương trước ngực.

Nhờ sự phối-hiệp của Đôi-Bên

Thiên hạ được an-b́nh.

(Lao-Tsu: Tao-te-Ching, 42)

Bước Năm là trạng-thái nghỉ yên, trạng-thái an b́nh. Hôn-phối thiêng liêng ( spiritual marriage) hoàn thành và hoan-hưởng. Ở trạng-thái này linh hồn tan biến đi trong Ngôi Lời. Đây là hợp-nhất của t́nh-yêu, đây là "hôn-phối đă đoạn -consummatum est."

Linh hồn không c̣n chờ đợi ǵ khác. Thánh Bernard viết:

"Trong kinh-nghiệm này linh hồn mê-ly trong ngây-ngất, ra ngoài giác-quan, và hoàn toàn bị thu-hút vào Ngôi Lời, đến mất cả quan-niệm về ḿnh.

Việc này xẩy ra khi linh hồn, bị sự ngọt ngào khôn tả của Ngôi Lời lôi cuốn, lẻn đi khỏi ḿnh, hay nói đúng hơn, linh hồn bị say mê và thoát khỏi ḿnh để vui-hưởng Ngôi Lời." (Diễm T́nh Ca 85: 13)

Đây là trạng-thái một người đă đạt được ư-niệm siêu-vượt, hay là ư-niệm vũ-trụ (Cosmic Consciousness), trong đó họ có thể nghỉ-ngơi đang khi hoạt-động.

William St. Thierry, bạn thân của thánh Bernard, chứng-kiến rằng: "Linh hồn Bernard tràn ngập ơn an-b́nh; người đưa cả ḷng trí lên với Chúa đang khi hoàn toàn lo toan cho công việc." (Vita Bernardi, p. 41)

Thánh Bernard diễn tả việc tân-nương tan-biến "cái tôi" của ḿnh trong Tân-lang như trải qua một cái chết. Đây là thức-tỉnh tôn-giáo đích-thực của nàng; nàng là một với Chúa. Thánh Bernard viết:

"Tôi có thể nói rằng linh hồn hạnh-phúc có một kinh-nghiệm như thế thật rất họa-hiếm trên đời này, cho dù chỉ một lần và một lúc ngắn ngủi. Đánh mất bản thân ḿnh như thế, hoàn toàn không c̣n nhận-thức ḿnh nữa, kéo ḿnh xuống hư vô, không phải cảm-nghiệm nhân loại mà là một cảm-nghiệm thiêng-liêng." (Diễm T́nh Ca 4: 4)

Các linh-sư Á-Đông h́nh-thức Bước Năm này bằng h́nh-thức sinh-tử. Một linh-sư nói: " Trạng thái "đồng-nhất" giống như "được tái-sinh sau khi bị ngă và chết trong vực thẳm." Vị khác nói: " Nó là trạng-thái sự Sống Cao-Cả xuất-hiện".

Trong giai-đoạn này, Thánh Bernard nhận thấy kinh-nghiệm tôn-giáo như một việc xuất-thần (ecstasy), và so sánh việc xuất-thần ngây-ngất này như sự yên-nghỉ (repose), như thiếp-mê (sleep), như cái chết (death), nhưng cái chết đầy sự sống:

"Bởi thế, nếu để ư ta sẽ thấy tân-nương lui vào nơi thanh vắng. V́ thích-thú với nơi này, nàng êm-ái ngất đi trong cánh tay Tân lang. Đây là một thiếp-mê sống động và tỉnh táo, chiếu sáng tâm-can, loại trừ sự chết, và truyền đạt sự sống trường sinh. V́ nó là một giấc ngủ không làm tê mê, nhưng nâng cao tâm-trí, nên tôi dám nói rằng, chính nó là sự chết. Thánh Phaolô, khi ca ngợi những ai c̣n sống trong xác-thể, đă nói: "Bởi anh chị em đă chết, nên sự sống của anh chị em được tiềm-tàng với Chúa Kitô trong Thiên Chúa." (Col. 3: 3).

(Diễm T́nh Ca 52: 6)

Cảm-giác an-toàn và hạnh-phúc của trạng-thái "đồng-nhất" không phải chỉ là một nhận-thức suông về một "cái ǵ", nhưng là một sự hoà-hợp ở tận thảm-cung của linh hồn; từ thảm-cung này trào lên một hạnh-phúc (well-being), và một nỗi vui-sướng khôn tả.

D.T. Suzuki nhận xét như sau:

"Cảm-giác thanh-thoát đi liền với gíac-ngộ là do việc bung-thoát (breaking up) cái g̣ bó đè nén trên con người; Bung-thoát này mang một kết qủa hệ-trọng v́ nó cho con người vươn lên chỗ vô-tận.

"Cảm-giác thường ngày, mặc dầu chúng ta không nhận ra, là cảm-giác nô-lệ, g̣ bó, thành-quả của hai lực-lượng kèn-cựa, đè nén nhau, lực-lượng chủ-quan và khách-quan. Trái lại, giác-ngộ là sự siêu-vượt trên tương-khắc. Thế nên việc giải-nghĩa được cái căng-thẳng sẽ cho ta cảm thấy ḿnh vượt trên các đối-lực (conflicting forces) và thanh-thoát khôn tả.

"Thế là con người vĩ đại đó, bị xă hội ruồng bỏ, bị đối xử tàn-tệ, không phải ai khác ngoài chính ḿnh, sẽ ngạc-nhiên thấy rằng họ là người có tất cả mọi giầu sang, phú quư, quyền năng mà con người hạn hẹp có thể chiếm được trên đời này. Nếu cảm-nghiệm này không cho người ta một cảm-giác cao cả, tự-tôn, th́ cái ǵ có thể làm được?"

(Suzuki, Zen Buddhism, p.107)

Trong trạng-thái này linh hồn có thể nói được như thánh Phaolô:

"Tôi sống, không phải tôi sống,

nhưng là Chúa Kitô sống trong tôi."

(Gal. 2: 20)

Tóm tắt:

Tôi đă bàn đủ về thức-tỉnh, hay là kinh-nghiệm tôn-giáo. Đây cần thêm một lời để trở lại vấn-đề đă bắt đầu. Đạt được thức-tỉnh tôn-giáo hay giác-ngộ là có một quan-điểm mới về đời sống và về sự-vật. Nó là cái nh́n trực-giác vào bản-chất của sự-vật, trái lại với lối hiểu biết do lư-luận. Trong đời sống thực-hành, nó có nghĩa là mở ra một thế-giới mới mà tới nay trí ta chưa bao giờ nhận ra. Tất cả nhị-nguyên, tất cả tương-phản tan biến đi hết. Tất cả trở nên một và hoà-hợp. Nó là làm lại chính đời sống.

Nếu giác-ngộ hồn-nhiên, th́ hiệu quả của nó là cách mạng đạo-đức và thiêng-liêng; hiệu quả vừa nâng-cao tinh thần vừa tẩy rửa và đ̣i hỏi.

Khi Thánh Bernard hiện-thực được chân-lư rằng "ta động, ta sống và ta có sự hữu trong Thiên Chúa" th́ Thánh nhân, cũng như thiền-nhân, mô tả nó như "hạt sương tan biến vào biển cả." Người được Ngôi Lời ôm ẵm như con chim được bay trong không khí, như cá được bơi lặn trong biển.

Thái-độ của người là như người yêu bị Đấng yêu "ám-ảnh," ảnh-hưởng đến cả mọi khía cạnh của đời sống.

Đây, Ngôi Lời không c̣n chỉ thăm-viếng. Sự cư-ngụ là lâu dài, một thứ chan-hoà vào nhau. Chúa chính là linh hồn; Chúa trở nên một với linh hồn; sự nên một không phải bởi sát-cạnh, nhưng là thâu-nhập. Một lối sống được thay đổi sâu xa.

Theo kinh-nghiệm của Thánh Phaolô mà Thánh Bernard rất quen biết, "Bây giờ không phải tôi sống, nhưng là Chúa Kitô sống trong tôi." (Gal 2: 20).

Sự hiện-thực nên một với Chúa bao-hàm sự nên một với tất cả, không những với tất cả mọi người, mà c̣n nên một với mọi tạo-dựng của Chúa. Một khi hiện-thực Chúa là sự hữu của đời ḿnh Thánh Bernard bắt đầu nhận thấy sự hiện-diện của Chúa trong cả vũ-trụ và trong mọi tạo vật.

Từ giờ đây, Chúa ở trong đá và trong cây cũng như ở trên thiên đàng và ở trong chỗ sâu-thẳm nhất của linh hồn. Thánh nhân san sẻ kinh-nghiệm của ngài với Henry Murdac, người bạn thân và sau làm giám-mục:

"Xin tin tôi, người có kinh nghiệm, bạn có thể thấy Chúa ở trong rừng rú hơn là ở trong sách. Cây cối và tảng đá sẽ dậy bạn những điều mà không thầy nào có thể dậy. Bạn tưởng tượng đá không chẩy ra dầu, núi không đổ ra chất ngọt, đồi không chẩy ra mật ong; và đồng bằng không tràn đầy ngô lúa sao? Tôi không thể nói ra hết bao nhiêu kinh nghiệm đă xẩy ra cho tôi."

( B.S. James, The Letters of St. Bernard, # 156)

Nhiều thế kỷ sau, Shakespeare phô diễn cũng một kinh-nghiệm bằng lời thơ:

"Lưỡi trong cây,

Sách trong suối nước chẩy,

Bài giảng trong tảng đá,

Và tốt ở trong mọi sự."

(As You Like It, Act 2, Scene 1)

Source: http://www.btinternet.com/~kimnam/tu...ctinhindex.htm