Trải rộng tình thương

[BinhMinh]

Nguyên tác: Ðạt Lai Lạt Ma thứ 14
Bài 1
Quan điểm cuả Ðạt Lai Lạt Ma

Khi tôi nóí về tình thương và lòng từ ái, tôi không nói với tư cách là một Phật tử, một người Tây Tạng, hoặc nhân danh Ðạt Lai Lạt Ma. Tôi chỉ muốn là một con người đối thoại với mọi người.

Tôi mong khi đọc những dòng này, bạn cũng nghĩ mình là một con người, thay vì nghĩ mình là người Mỹ Châu, Á Châu, Âu Châu hay Phi Châu. Chủng tộc và giòng giống là chuyện thứ yếu. Nếu chúng ta trao đổi với nhau như những con người mà thôi, chúng ta có thể thông đạt cho nhau được mọi chuyện một cách rốt ráo, căn bản. Khi nói “tôi là một thầy tu, tôi là một Phật tử”, nó chỉ có nghĩa giai đoạn, tạm thời. Chúng ta từ bản chất, đều là những con người, có căn bản giống nhau. Sinh ra làm người là chuyện không thể thay đổi, cho tới lúc chúng ta chết đi. Những thứ khác như có học hay vô học, giàu hay nghèo, trẻ hay già, tất cả đều chỉ là những chuyện thứ yếu.

Giải quyết vấn đề

Tại các thành phố lớn, trong nông trại và tại các vùng quê xa xôi bất cứ đâu, nơi nào người ta cũng bận rộn, tất bật. Vì sao vậy? Vì chúng ta đều muốn tìm một đời sống sung sướng. Ðó là chuyện nên làm. Tuy nhiên, chúng ta nên hiểu rằng, để tâm trí vào những hình thức bề ngoài sẽ không giải quyết được những điều bất thỏa (không hài lòng) lớn hơn.

Tình thương, lòng từ ái và sự quan tâm tới người khác là những nguyên nhân đích thực để ta sống hạnh phúc. Khi các yếu tố trên phong phú, dồi dào; chúng ta sẽ không bị hoàn cảnh gây ra phiền lụy, dù cho mình phải sống trong những điều kiện thiếu thuận lợi nhất. Nếu bạn nuôi dưỡng tâm sân hận, thì ngược lại, dù cho sống trên nhung lụa, bạn cũng không sung sướng. Vậy thì, muốn có hạnh phúc thật sự, chúng ta nên trải rộng tình thương, mở trái tim ra để yêu thương được nhiều hơn. Ðây là tư tưởng chung của các tôn giáo và của loài người.

Sân hận không thể giải quyết bằng sân hận. Nếu một người nổi giận lên với bạn, mà bạn cũng giận dữ, thì chuyện tệ hại sẽ xảy ra. Trái lại, nếu bạn kiểm soát được cơn giận của mình, và biểu lộ thái độ từ ái, bao dung, kiên nhẫn... thì không phải chỉ có bạn được bình an, mà cái giận của đối phương cũng giảm xuống từ từ. Ai cũng công nhận rằng không thể có hoà bình trong khi giận dữ. Chỉ có tình thương và lòng từ ái mới giúp cho tâm chúng ta được bình an.

Con người là một chủng loại duy nhất biết suy xét, phán đoán và lý luận. Chúng ta cũng có khả năng hiểu được hệ quả các việc mình làm, và nghĩ đoán được những gì sẽ xảy ra trong tương lai. Cũng chỉ có loài người mới biết khai triển tình thương vô biên giới; trong khi loài vật chỉ biết biểu tỏ tình thương yêu của chúng một cách rất hạn hẹp. Nhưng khi con người sân si, họ mất hết các khả năng nói trên, chỉ còn lại khả năng tàn phá của cái giận - nguy hiểm hơn bất kỳ thứ vũ khí nào!

Khi nhìn sâu vào những chuyện trên, chúng ta sẽ hiểu rằng, mọi căn cơ của hành động ta làm đều nằm trong tâm trí ta hết. Chúng ta tự tạo ra những thái độ hủy hoại mình vì vô minh, thiếu hiểu biết. Thành công cũng tự nơi tâm mình. Ðó là kết quả của tinh thần kỷ luật, sự thức tỉnh và thực chứng được về các hậu quả tiêu cực của giận dữ, ảnh hưởng tích cực của lòng từ ái. Nếu như bạn đang là người rất nhạy cảm, hơi chút gì xảy ra cũng bị bứt rứt, khó chịu; nay bạn thực tập để có hiểu biết và ý thức về thái độ tiêu cực kia, thì sự bứt rứt đó sẽ từ từ giảm xuống, và sau đó được thay thế bằng thái độ tích cực hơn. Cuốn sách này giúp bạn có căn bản để sống hiểu biết, từ đó tình thương sẽ được phát triển, lớn lên. Vấn đề là nuôi dưỡng cái tâm!

Tôn giáo nào cũng dạy ta yêu thương, từ ái, thành thật và lương thiện. Mỗi truyền thống tâm linh đều có phương pháp riêng để giúp chúng ta cải thiện cuộc sống. Nhưng nếu chúng ta cho rằng chỉ có triết lý, tôn giáo của mình mới hay; rồi bị vướng mắc vào đó, muốn áp đặt người khác theo mình, thì rắc rối sẽ xảy ra. Từ căn bản, các vị thầy lớn như Phật, Chuá, Mohammed, Moses, đều có lòng từ bi muốn giúp các đệ tử. Họ không tìm cầu gì cho họ, cũng không muốn tạo thêm rắc rối cho thế giới này.

Tôn giáo có thể cùng bàn tới những điều sâu xa như các triết thuyết, nhưng căn bản của tôn giáo luôn luôn là tình thương và lòng từ ái. Trong cuốn sách này, tôi sẽ trình bày cách thực tập từ bi mà chính tôi đã thực nghiệm. Tôi có kinh nghiệm, biết rằng từ bi quán trong thiền tập mang bình an tới cho tôi và cho người khác. Những người ích kỷ chỉ biết nghĩ tới họ, thường có kết quả ngược lại. Những ai biết nghĩ tới tha nhân, làm mọi chuyện để giúp người khác, thường có nhiều hạnh phúc. Tình thương và lòng từ bi đem lại lợi ích cho bạn và cho những người khác. Khi có lòng từ ái đối với tha nhân, trái tim bạn sẽ mở ra về hướng hoà bình.

Trải rộng tình thương cho cộng đồng lớn hơn, bạn có thể tạo ra sự đoàn kết, hòa hợp, và tinh thần hợp tác. Nới rộng thêm trên phương diện quốc gia, rồi trên toàn cầu, sẽ khơi dậạy lòng tín nhiệm nhau, kính trọng nhau, thành tín khi trao đổi, và thành công cuối cùng là cộng tác với nhau để giải quyết các khó khăn chung của toàn cầu. Mọi diễn tiến đó đều có thể thành tựu. Nhưng trước tiên, chúng ta phải thay đổi chính mình đã.

Mỗi con người mình đều có trách nhiệm với toàn thể nhân loại. Chúng ta cần nghĩ tới người khác như đó là anh chị em ruột thịt của mình, cần phải hết lòng quan tâm cho nhau. Chúng ta phải tìm cách sống để có thể giảm thiểu khổ đau cho mọi người. Thay vì chỉ lo làm giàu cho cá nhân mình, ta cần phải sống có ý nghĩa, trực tiếp và nghiêm chỉnh tham gia vào những việc có công ích cho loài người.

Khi hành động với lòng từ bi, thương yêu và tương kính, chúng ta chính là những con người có đạo tâm. Khi mặc áo nhà tu và rao giảng về Thượng Ðế nhưng tâm thì vị kỷ, đó không phải là thầy tu. Mặt khác, các nhà chính trị, các luật sư, khi thực sự quan tâm và hành động có lợi ích tới người khác, là họ đang hành đạo. Mục tiêu là phục vụ tha nhân, không phải là cai trị họ. Những người hiểu biết đều ưa thực tập từ bi.

Học giả Long Thọ (Nagarjuna- thế kỷ thứ V) đã từng nói:
“Phân tích cho kỹ càng tất cả các nghiệp thân, khẩu, ý. Những ai hiểu được những lợi ích cho mình và cho người đều biết cách hành xử khôn ngoan.”

Người có đạo tâm luôn luôn hành động với lý tưởng tạo phúc lợi cho người khác. Tôn giáo có mặt nơi đây, ngay lúc này. Nếu chúng ta sống với những động lực thiện lành ngày này qua tháng khác: ta đang sống đạo.
Ðây là thứ tôn giáo đơn giản của tôi. Không cần tới đền chùa, không cần những triết thuyết rắc rối. Tâm bạn, trái tim bạn là đền thờ; lòng từ ái của bạn chính là triết lý đơn giản để sống.

[BinhMinh]

Cách thực tập

Tại xứ tôi (Tây Tạng), có nhiều vị thiền sư xuất sắc đã góp lại các phương pháp thực tập để chứng ngộ, trong những cuốn sách có tên là “Các bậc thang trên con đường giác ngộ”. Ðó là những bài học rốt ráo mà đức Phật từ bi đưa ra những loạt bài thực tập mà người may mắn, có cơ duyên, có thể tập theo, đi tới mức đắc đạo. Các vị thầy lớn ấy đã thăng hoa vô số các bài trong kinh tạng, trong luận tạng, mà không làm mất đi bản chất và cách diễn đạt nguyên thủy. Ðược tàng trữ tại xứ Tây Tạng, những tài liệu quý giá này là châu báu dành cho các học sinh và thiền giả may mắn.

Cuốn sách “Các bậc thang trên con đường giác ngộ” là một khí cụ cho những người mới học Phật, những ai chưa đạt tới các kinh nghiệm tâm linh. Từng bước, từng bước, từ một lên hai, ba v.v..., không gây bối rối cho người thực tập. Những bài tập chi tiết giúp chúng ta thực hành từ đơn giản tới phức tạp dần dần, thích hợp với các thiền sinh muốn tinh tấn. Cuốn sách trình bày để cho mọi người đều có thể thực tập và hiểu được con đường dẫn tới giải thoát.

Sau khi thực tập bước thứ nhất, biết cách quán chiếu và tiếp thu được hiệu quả, tâm trí bạn sẽ sẵn sàng cho bước kế tiếp, sâu xa hơn. Thấu hiểu được bước hai, ta lên bậc thứ ba. Giống như trong trường học, trẻ em không thể ghi danh vô đại học ngay được.

Trong cuốn sách này, tôi sẽ trình bày bảy bước thực tập để phát triển tình thương. Kỹ thuật sử dụng trong đây căn cứ vào khả năng lớn lao (muốn cải thiện) của con người, nhờ bản tâm trong sáng sẵn có của mình. Khởi đầu, chúng ta hãy tìm hiểu coi các cảm thọ là những dấu ấn dính chặt vào tâm mình, hay chúng chỉ là những dấu vết mà ta có thể xả bỏ chúng được? Chúng ta đi tới kết luận: bản chất của tâm vốn trong sáng, giống như bầu trời luôn trong trẻo phía trên các đám mây đen. Có được quan điểm căn bản đó rồi, chúng ta sẽ học hỏi các bài giảng về 7 bước thực tập để trải rộng tình thương.

Trước khi thực tập, chúng ta cần hiểu biết về khuynh hướng tự nhiên của con người, chỉ muốn phân biệt mọi chuyện thành ra hai phe - như bạn và thù chẳng hạn. Sở dĩ chúng ta vướng víu vào các quan niệm nhị nguyên, vì chúng ta quan tâm quá vào những lợi, hại, khiến cho những tình cảm thương yêu, từ ái trong ta bị hạn chế, bị thu nhỏ lại. Chúng ta nhìn sâu sẽ hiểu, với ham muốn và vướng mắc, chúng ta thường thiên vị, ưu ái một số người và thiếu tình thương đối với một số người khác.

Bài tập sơ khởi là ta tập đối xử công bình với mọi người: ai cũng mong được sống hạnh phúc hết cả. Quán về vô thường trong môi trường và trong các liên hệ sẽ giúp chúng ta đỡ cứng ngắc, biết sống uyển chuyển hơn.

Một phương pháp tiên khởi dạy ta nên nhìn vào hình ảnh hai người: một luôn khen ngợi ta và một sẵn sàng tấn công ta. Ta tập nhận biết các phản ứng trái ngược trong tâm trước hai đối tượng đó để có thể chuyển đổi, tập nghĩ cảm với tinh thần bất nhị - không phân biệt. Bước thực tập đầu tiên này giống như việc ta cần rửa sạch bức tường trước khi ta sơn phết lên đó bức tranh của tình thương.

Một khi ta có tinh thần bất nhị rồi, thì bước phát triển tình thương đầu tiên là tập có thái độ tích cực đối với các đối tượng ở vòng rộng hơn. Tỷ dụ ta chọn mấy người bạn thân thiết nhất, rồi tới các bạn bình thường khác, từ từ ta trải tình thương tới những người dưng, rồi tới các kẻ thù - những người làm hại mình hay bạn mình. Việc khó khăn nhất là bạn thanh thỏa được những cảm xúc ngăn cản chúng ta tiến bước.

Bước thực tập thứ hai: quán chiếu về sự tử tế của các thành viên trong gia đình, các bằng hữu, nhất là khi chúng ta còn bé thơ, lúc nào cũng cần được chăm sóc. Sau khi ta biết tán thưởng những tấm lòng tử tế, ta sẽ biết ơn cả những người không thuộc vòng thân hữu lân cận. Như người công nhân sắp hàng hóa lên kệ trong siêu thị chẳng hạn, ta cũng nên tập biết ơn họ, dù cho việc họ làm không trực tiếp dành cho ta. Sau đó, chúng ta tập nhìn kẻ thù như những người cho chúng ta cơ hội duy nhất để thực tập tánh kiên nhẫn, lòng bao dung và chịu đựng.

Bước thứ ba và thứ tư bổ túc và giúp cho nhau ngày càng vững mạnh. Bước thứ ba là đáp ứng sự tử tế của người bằng cách cư xử đàng hoàng với họ, giúp họ sớm đạt tới giác ngộ. Từ đó, tự nhiên bạn sẽ tới bước thứ tư: học thương yêu; bài học đầu tiên là hiểu biết các nỗi đau khổ của người khác. Chúng ta tìm học để hiểu vì đâu mà đau khổ cứ luân hồi hoài hoài, học từ kinh nghiệm bản thân, rồi khai triển ra, học về người khác. Nhờ đã tiến bộ ở các bước thứ nhất và thứ hai, chúng ta cảm thấy gần gụi tha nhân. Tới đây, sự tu tập tinh chuyên từng bước một sẽ giúp ta quan tâm tới người khác nhiều hơn, và tình thương yêu ngày càng trải rộng thêm.

Mục tiêu của các bước thực tập trên đây là để ta làm bạn với mọi người và mọi loài. Bây giờ, ta cần chú ý vào tình thương và sự vướng mắc của nó. Khi chúng ta trải rộng tình thương ra ngoài những giới hạn thông thường, thì tình thương đó không có vướng mắc. Không phải là chúng ta đi tìm một tình thương mới, không thực tế, nhưng ta chỉ đem tình thương trải rộng ra khắp địa cầu mà thôi. Mục tiêu của chúng ta là tạo ra trong tâm mình tình yêu của mẹ đối với con, và trải nó ra cho tất cả mọi người, mọi loài chúng sinh. Ðó là tình thương đích thực và đầy ắp năng lượng. Tôi sẽ chứng minh để các bạn hiểu thứ tình yêu đó giúp cho nhân loại hiểu nhau hơn, không cần tới luật lệ hay mệnh lệnh bên ngoài - đó là tình thương có gốc rễ từ trái tim bạn.

Bước thứ năm để thực tập từ bi là ý muốn mãnh liệt giúp người bớt khổ. Bi trong từ bi là một khía cạnh khác của yêu thương: muốn nhìn thấy mọi người được hạnh phúc. Ðể có thể yêu thương và từ ái đối với mọi người dù họ giàu hay nghèo, già hay trẻ, ốm đau hay khỏe mạnh, điều quan yếu nhất mà chúng ta luôn luôn phải nhớ: họ đều là những người thân thiết với mình.

Các bài thực tập trong giai đoạn này từ từ sẽ tạo nên trong chúng ta tình thương dành cho những người mà bạn không thương, hay chỉ có những tình cảm trung tính, yếu ớt, hoặc tiêu cực. Một kỹ thuật để thực tập đề nghị bạn hoán chuyển địa vị của mình với những kẻ đang đau khổ vì nghèo đói hay bệnh tật.

Bước thứ sáu giúp chúng ta sống hết mình cho tha nhân, và bước thứ bảy: hướng các thực chứng về từ bi, tình thương không phân biệt về mục tiêu giác ngộ tối thượng - có ích lợi cho sự giúp đỡ và phục vụ chúng sinh rộng lớn hơn.

Thực tập theo con đường giác ngộ, chúng ta sẽ chuyển hóa những gì vị kỷ, để có những quan tâm lành mạnh hơn đối với người khác. Bạn có thể thay thế cái tâm yêu mình (ngã ái) bằng tâm yêu người. Nhiều kỹ thuật giúp bạn bắc lại nhịp cầu thông cảm với mọi người, trong cái tâm bất nhị, với căn bản yêu thương, sẽ giúp bạn thấy rõ chuyện thực tập không bao giờ nhàm chán. Sự thực tập với nhiều kỹ thuật phong phú sẽ giúp cho bạn có nhiều thể nghiệm sâu xa. Một số kỹ thuật thích hợp với hoàn cảnh và quan điểm của bạn sẽ giúp cho bạn cảm thấy dễ dàng và đạt nhiều hiệu quả hơn trong việc thực tập.